Ekskomunika

Z łac. excommunicatio – poza wspólnotą, wyłączenie ze wspólnoty, pot. klątwa, wyklęcie i anatema) – w chrześcijaństwie najwyższa kara kościelna polegająca na wykluczeniu z życia Kościoła.

Podstawą ekskomuniki jako wykluczenia ze wspólnoty i konsekwencji z tym związanych jest przekaz biblijny, według którego Jezus przedstawia sposób postępowania przy wzajemnym upominaniu. Brak właściwej reakcji na upomnienie pociąga za sobą wiążącą konsekwencję wykluczenia.
„Jeżeli twój brat zgrzeszy przeciw tobie, idź i upomnij go w cztery oczy. Jeśli cię usłucha, pozyskasz swego brata. Jeśli cię nie posłucha, weź ze sobą jeszcze jedną lub dwie osoby, niech cała sprawa rozstrzygnie się w oparciu o dwóch lub trzech świadków. Jeżeli ich także nie posłucha, powiedz o tym Kościołowi. A jeśli nawet Kościoła nie posłucha, niech będzie dla ciebie jak poganin i celnik. Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co zwiążecie na ziemi, będzie związane w niebie, a co rozwiążecie na ziemi, będzie rozwiązane w niebie."
 

W Kościele katolickim kara kościelna (tzw. cenzura), która pozbawia osobę obłożoną ekskomuniką prawa uczestniczenia w życiu religijnym z powodu ciężkiego przestępstwa wobec jego porządku i nauki. Nie ma charakteru definitywnego.

Wyróżnia się excommunicatio latae sententiae – wiążącej mocą samego prawa, która następuje automatycznie po czynie. Przez sam czyn katolik tak bardzo oddala się od Kościoła, że nie może być dalej uważany za jego członka.

W katolickich Kościołach wschodnich nie ma ekskomuniki latae sententiae. Istnieje za to rozróżnienie na ekskomunikę większą i ekskomunikę mniejszą. Pierwsza jest całkowitym zakazem uczestniczenia w życiu religijnym, druga natomiast jest zakazem uczestniczenia w Eucharystii i może być związana również z zakazem wstępu do kościoła.

Ekskomunika grozi między innymi za:

•     znieważenie postaci eucharystycznych, poprzez: porzucenie albo w celu świętokradczym zabieranie i przechowywanie (Kan. 1367),
•     użycie siły fizycznej wobec papieża (Kan. 1370 § 1),
•     rozgrzeszenie przez kapłana wspólnika grzechu nieczystości (Kan. 1378 § 1),
•     udzielenie i przyjęcie sakry biskupiej bez zgody papieża (Kan. 1382),
•     naruszenie tajemnicy konklawe przez personel pomocniczy (Universi Dominici Gregis art. 58),
•     symonię przy wyborze papieża (Universi Dominici Gregis art. 78) jak również za inne wykroczenia naruszające konklawe: uleganie wpływom zewnętrznym (ibidem art. 80), zmowy między elektorami (ibidem art. 81),
•     bezpośrednie naruszenie tajemnicy spowiedzi (Kan. 1388 § 1),
•     przeprowadzenie lub dobrowolne poddanie się aborcji (Kan. 1398),
•     apostazję (Kan. 1364 § 1),
•     herezję formalną (Kan. 1364 § 1),
•     schizmę (Kan. 1364 § 1).

W pierwszych siedmiu wypadkach z kary może uwolnić tylko Stolica Apostolska. W pozostałych wypadkach chodzi o tzw. kary kościelne niezastrzeżone dla Stolicy Apostolskiej. Oznacza to, że od tej kary może również uwolnić biskup ordynariusz lub upoważnieni księża (w Polsce kanonicy i penitencjarze kościoła katedralnego lub kolegiackiego).

Drugi rodzaj ekskomuniki to excommunicatio ferendae sententiae, która następuje przez ogłoszenie przez biskupa ordynariusza. Stosowana jest jako swoisty środek przymusu. Może zostać np. nałożona w ciężkich wypadkach tzw. publicznego zgorszenia.
W średniowieczu ekskomunika była często orzekanym i brzemiennym w skutki narzędziem walki z przeciwnikami władz kościelnych. Dzisiaj jest stosowana bardzo rzadko.
Podobną karą kościelną do ekskomuniki jest interdykt.
W Kościele prawosławnym ekskomunika to odsunięcie członka Kościoła od Eucharystii. Może to nastąpić nawet z dość błahych powodów (np. nieodbycie spowiedzi w ciągu ostatniego roku). Celem zasadniczym ekskomuniki jest powrót ekskomunikowanego do wspólnoty eucharystycznej.
Anatema może być ogłaszana w stosunku do heretyków. I wtedy osoba taka nie jest potępiona przez Kościół, ale raczej pozostawiona sama sobie.
W religii Świadków Jehowy ekskomunika nazywana jest wykluczeniem, gdzie osoba taka jest określana terminem odstępca. Świadkowie Jehowy traktują identycznie osoby, które same odeszły z organizacji, jak te, które zostały wykluczone. Informacja o tym, iż ktoś przestaje być świadkiem Jehowy, zostaje ogłoszona w miejscowym zborze. Zostaje podany komunikat o treści: "(Imię i nazwisko) nie jest już Świadkiem Jehowy" i nie przekazuje się żadnych dodatkowych informacji, tego czy sam ktoś odszedł od tego wyznania, czy został wykluczony. Członkowie zboru, którzy przestają uczestniczyć w głoszeniu lub którzy całkowicie nie zaprzestali kontaktu, nie są traktowani, jakby się sami odłączyli – określa się ich mianem 'nieczynnych'. Sprawą wykluczenia zajmuje się Komitet Sądowniczy złożony z miejscowych starszych zboru, który powołuje się w celu zbadania sprawy danej osoby. W przypadku przeprowadzanego śledztwa, jeśli świadek wyrazi skruchę i poprawę za popełniony czyn, z reguły kończy się na pouczeniu przez starszych zboru i pozbawieniu przywilejów. Wykluczony ma prawo odwołać się od powziętej decyzji, którą rozpoznaje nowy Komitet Sądowniczy złożony z innych starszych. Wykluczenie obowiązuje z chwilą publicznego ogłoszenia w zborze. Wykluczony po pewnym czasie ma prawo do ponownego przyłączenia, które rozpatruje w miarę możliwości to samo grono starszych, które go wykluczyło. Wykluczony może przychodzić na zebrania do Sali Królestwa, jednak nie może się na nich wypowiadać, a oprócz starszych zboru inni świadkowie nie mogą z nim rozmawiać. Starsi zboru powinni raz do roku odwiedzić wykluczonego, aby zorientować się, czy chce powrócić do Świadków Jehowy.
 

Cel wykluczenia:

•     Wywyższenie imienia Jehowy oraz Jego miernika sprawiedliwości
•     Ochrona czystości zboru
•     Wywarcie wpływu na nie okazującego skruchy winowajcę, żeby się opamiętał

Przyczyny wykluczenia:
    Płaszczyzna moralna

•     Cudzołóstwo i rozpusta
•     Pijaństwo
•     Palenie papierosów i zażywanie narkotyków
•     Obchodzenie świąt religii fałszywej
•     Przyjęcie/Spożywanie krwi
•     Kradzież, oszustwo, sprzeniewierzenie lub oszczerstwo
•     Hazard
•     Aborcja
•     Spirytyzm
•     Bałwochwalstwo (do bałwochwalstwa zalicza się posiadanie figur, wizerunków i innych przedmiotów używanych w pozostałych religiach)

    Płaszczyzna doktrynalna

•     Podważanie między współwyznawcami jakiejkolwiek nauki Towarzystwa Strażnica
•     Popieranie religii fałszywej (każdej innej)
•     Działalność międzywyznaniowa (np. nawiązanie kontaktu z inną społecznością religijną)
•     Praca zarobkowa na rzecz organizacji religii fałszywej
•     Brak neutralności politycznej

Świadkowie Jehowy nie mogą kontaktować się z odstępcami pod groźbą wykluczenia z wyjątkiem osób blisko spokrewnionych (zakazane są rozmowy o wierze).

Jednak w przypadku sporów o nieoddawanie pożyczek współwyznawcom i innych konfliktów w sprawach finansów Towarzystwo Strażnica nakazuje by nie toczyć ich przed sądami świeckimi, lecz przed starszymi zboru, a w przypadku niewywiązywania się z zobowiązań finansowych przez współbrata, siostrę sugeruje by umorzyć sprawę.
 

Zastrzeżenia
Zastrzeżenia wzbudza zaliczanie do tej kategorii osób, które same odłączyły się od organizacji Świadków Jehowy. Osoby takie uważają, że niepodanie do publicznej wiadomości powodów rezygnacji z członkostwa w organizacji Świadków Jehowy sugeruje, iż takie osoby są winne któregoś z niemoralnych czynów (wyżej wymienionych). Ponato zastrzeżenia wzbudza nazywanie takich osób "odstępcami" co uznaje się za obraźliwe i w związku z tym może być to zaliczane jako zniesławienie tychże osób, a co reguluje Kodeks Karny (art. 212. § 2. K.k.). Również w podręczniku dostępnym wyłącznie dla starszych zboru informuje się, że "osoby, które same się odłączają, należy traktować identycznie, jak wykluczone ze społeczności".

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Ekskomunika