Słownik pojęć

Pogląd filozoficzno-teologiczny zakładający, że:

1)Bóg bądź to stworzył świat, bądź odegrał w jego początkach rolę "pierwszego poruszyciela",

2) ustalił (w każdym z tych przypadków) prawa, wg których cała rzeczywistość miała się rozwijać,

3) nie ingeruje od tamtej pory ani w bieg historii naturalnej, ani w dzieje człowieka.
W następstwie powyższych założeń deizm odrzucił opatrzność Bożą i objawienie, przyjmując co najwyżej tylko tę jego część, która jest zgodna z naturalnymi, racjonalnymi zasadami moralności. Przeczył też boskości Chrystusa, potrzebie istnienia Kościoła, tezie o dominacji chrześcijaństwa nad innymi wyznaniami. Postulował reinterpretację cudów w duchu naturalizmu. Propagował ideę religii naturalnej, zgodnej z rozumem.
Deizm powstał w XVII w. w Anglii, skąd trafił do Francji, stając się jednym z podstawowych składników światopoglądu oświeceniowego. Jego klasyczny wykład zawiera dzieło J. Tolanda Christianity not Misterious (1696). Najbardziej znanymi deistami byli J. Locke i Voltaire, a pod wpływem tego poglądu znajdowali się m.in.: J.J. Rousseau, I. Kant, G.E. Lessing, B. Franklin, G. Washington, T. Jefferson, S. Staszic i J. Śniadecki.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Z greckiego dogma - mniemanie, osąd, postanowienie, nauka
1) W starożytności postanowienie prawne zgromadzenia ludu lub senatu, także twierdzenie filozoficzne uznawane przez przedstawicieli danej szkoły za nie podlegające dyskusji.
2) W teologii katolickiej zdanie, które Kościół na mocy decyzji swego Urzędu Nauczycielskiego lub papieskiej albo soborowej definicji uznaje jednoznacznie za objawione przez Boga, dając równocześnie do zrozumienia, że zaprzeczenie mu oznacza popadnięcie w herezję. Dogmat nie podlega odwołaniu, choć w związku z tym, że ponadczasowe objawienie łączy z elementami uwarunkowanymi historycznie, może zostać poddany tzw. aktualizującej interpretacji lub "zapomniany" (przestaje być przywoływany).
3) W teologii prawosławnej dogmat rozumie się podobnie jak w katolicyzmie, jednak prawo jego stanowienia przysługuje wyłącznie soborom. Ponadto Kościół prawosławny nie ogłasza dogmatów, które nie są bezpośrednią interpretacją faktów przedstawionych w Biblii (dlatego np. odrzuca katolicki dogmaty o niepokalanym poczęciu NMP).
4) W religioznawstwie określenie końcowego etapu ewolucji doktryny religijnej - ta jej wersja, która uznana została przez hierarchię danej religii za oficjalną i ostateczną.
5) Potocznie osąd lub pogląd akceptowany bezkrytycznie, wyłącznie z racji zawierzenie autorytetowi.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Jest to jedna z najprostszymi postaci budowli megalitycznej (inne: menhiry, kromlechy). Płaskie płyty skalne umieszczone na pionowo ustawionych głazach, pełniły funkcję grobowców w okresie neolitu. W Europie spotykane w Bretanii i Irlandii, ponadto w Afryce Północnej i Azji Zachodniej. Długość boku dolmeny rzadko przekracza 3 metry, zdarzają się jednak dolmeny większe, wręcz monumentalne. Przykładem może być dolmen z Bagneux we Francji, o wymiarach 16X5 m i wysokości 2,4 m.

Źródło:

http://portalwiedzy.onet.pl

http://pl.wikipedia.org

Gatunek dramatyczno-teatralny ukształtowany w średniowieczu, związany z liturgią kościelną, dla którego inspirację tematyczną stanowiły Biblia i apokryfy. Dramat liturgiczny obejmuje trzy odmiany: dramatyczne inscenizacje obrzędowe (widowiska, procesje widowiskowe); oficja dialogowe i oficja dramatyczne (sceny dialogowe afabularne z eksponowaniem gestu oraz ilustrujące wydarzenia biblijne, w których gest i słowo miały takie samo znaczenie); dramat liturgiczny w ścisłym znaczeniu (widowiska sceniczne o tematyce biblijnej przedstawiane w języku łacińskim). Najstarszy zachowany w Polsce dramat liturgiczny pochodzi z przełomu XII i XIII w. (Procesja na Niedzielę Palmową), współczesną próbę spektaklu opartego na dawnych tekstach Gra o męce i zmartwychwstaniu stworzył K. Dejmek (1981).

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

W Kościele katolickim nabożeństwo indywidualne bądź zbiorowe, upamiętniające ostatnią drogę Jezusa Chrystusa: z pretorium Piłata na Golgotę, oraz ukrzyżowanie, śmierć i złożenie do grobu. Polega na rozważeniu męki Pańskiej połączone z symbolicznym jej odtworzeniem poprzez przejście 14 stacji przypominających (za pomocą zaopatrzonych w krzyże obrazów, płaskorzeźb bądź rzeźb - w niektórych przypadkach o znacznej wartości artystycznej) poszczególne jej etapy. 9 stacji ma podstawę w relacji ewangelistów: I - skazanie na śmierć, II - podjęcie krzyża, V - pomoc Szymona Cyrenejczyka, VIII - rozmowa z niewiastami, X - odarcie z szat, XI - ukrzyżowanie, XII - śmierć, XIII - zdjęcie z krzyża i złożenie na łonie matki, XIV - złożenie do grobu. Stację IV - spotkanie z matką, utworzono w oparciu o wnioski płynące z tekstu biblijnego; stacje III, VII, IX - trzykrotny upadek Jezusa, oraz VI - spotkanie z Weroniką, wywodzą się z tradycji pozabiblijnej.
Prototypem Drogi Krzyżowej były: istniejący od czasów wczesnochrześcijańskich kult miejsc związanych z męką Pańską w Jerozolimie, który rozszerzył się dzięki pielgrzymkom, oraz różnego rodzaju praktyki religijne, często procesyjne, współtworzące tzw. pobożność pasyjną (np. nabożeństwo do upadków Jezusa, obliczanych na 7-32, czy "dróżki kalwaryjskie"). Powyższe formy kultu pasyjnego propagowali zwłaszcza franciszkanie, którzy od około 1320 opiekowali się jerozolimskimi miejscami św. Nazwę wprowadził w 1458 W. Wey. Początkowo liczba stacji pozostawała nie ustalona - było ich 7, 9, 12, 18 itd.; różnie lokowano też punkt wyjścia nabożeństwa (Wieczernik, Ogrojec, pałac Piłata). Od XVI w. nabożeństwo znane było w Polsce. W XVIII w. D.K. przybrała kształt znany ob. Z jej odprawianiem łączą się liczne odpusty, m.in. odpust zupełny.
Współcześnie postuluje się pewne zmiany w porządku i charakterze nabożeństwa, m.in. poszerzenie jego zakresu tematycznego, przy równoczesnej eliminacji stacji nie potwierdzonych w Biblii.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Niematerialne istoty zajmujące pozycję pośrednią między bóstwem a człowiekiem. W animizmie stanowią uosobienie sił i zjawisk przyrody, a także lasów, pól, rzek, źródeł itp.
W judaizmie, chrześcijaństwie i islamie są nimi anioły (duchy czyste) i diabły (duchy nieczyste, demony). Z innych religii znane jest pojęcie duchów opiekuńczych, których przychylność człowiek stara się pozyskać, oraz złych duchów, których ewentualny negatywny wpływ odwraca ofiarami lub odpowiednimi zabiegami magicznymi. W znaczeniu węższym określenie odnosi się do dusz ludzi zmarłych - zarówno tych, które przebywają w zaświatach, skąd mogą powracać na pewien czas na ziemię (np. duchy przodków), jaki i tych, bądź które błąkają się po niej jako upiory, ze względu na niedopełnienie wymaganych rytów pogrzebowych.
Wiarę w istnienie duchów poświadcza tradycja rozmaitych kręgów kulturowych; występują powszechnie w folklorze, baśniach, mitach i legendach różnych stron świata.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Z łc. ex ‘z, od’ + humus ‘ziemia’ - społ. wydobycie zwłok z miejsca pochówku celem przeniesienia w inne miejsce lub dla dokonania oględzin sądowo-lekarskich; ekshumowaćspoł. przeprowadzać ekshumację. Ekshumacja może zostać zarządzona wskutek ujawnienia nowych faktów sugerujących, że śmierć była wynikiem przestępstwa, a badania pośmiertnego nie przeprowadzono w odpowiednim czasie. Ekshumację wykonuje się zgodnie z obowiązującymi przepisami na zlecenie wymiaru sprawiedliwości (sądu, prokuratury) lub władz sanitarno-epidemiologicznych.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Z łac. excommunicatio – poza wspólnotą, wyłączenie ze wspólnoty, pot. klątwa, wyklęcie i anatema) – w chrześcijaństwie najwyższa kara kościelna polegająca na wykluczeniu z życia Kościoła.

Podstawą ekskomuniki jako wykluczenia ze wspólnoty i konsekwencji z tym związanych jest przekaz biblijny, według którego Jezus przedstawia sposób postępowania przy wzajemnym upominaniu. Brak właściwej reakcji na upomnienie pociąga za sobą wiążącą konsekwencję wykluczenia.
„Jeżeli twój brat zgrzeszy przeciw tobie, idź i upomnij go w cztery oczy. Jeśli cię usłucha, pozyskasz swego brata. Jeśli cię nie posłucha, weź ze sobą jeszcze jedną lub dwie osoby, niech cała sprawa rozstrzygnie się w oparciu o dwóch lub trzech świadków. Jeżeli ich także nie posłucha, powiedz o tym Kościołowi. A jeśli nawet Kościoła nie posłucha, niech będzie dla ciebie jak poganin i celnik. Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co zwiążecie na ziemi, będzie związane w niebie, a co rozwiążecie na ziemi, będzie rozwiązane w niebie."
 

W Kościele katolickim kara kościelna (tzw. cenzura), która pozbawia osobę obłożoną ekskomuniką prawa uczestniczenia w życiu religijnym z powodu ciężkiego przestępstwa wobec jego porządku i nauki. Nie ma charakteru definitywnego.

Wyróżnia się excommunicatio latae sententiae – wiążącej mocą samego prawa, która następuje automatycznie po czynie. Przez sam czyn katolik tak bardzo oddala się od Kościoła, że nie może być dalej uważany za jego członka.

W katolickich Kościołach wschodnich nie ma ekskomuniki latae sententiae. Istnieje za to rozróżnienie na ekskomunikę większą i ekskomunikę mniejszą. Pierwsza jest całkowitym zakazem uczestniczenia w życiu religijnym, druga natomiast jest zakazem uczestniczenia w Eucharystii i może być związana również z zakazem wstępu do kościoła.

Ekskomunika grozi między innymi za:

•     znieważenie postaci eucharystycznych, poprzez: porzucenie albo w celu świętokradczym zabieranie i przechowywanie (Kan. 1367),
•     użycie siły fizycznej wobec papieża (Kan. 1370 § 1),
•     rozgrzeszenie przez kapłana wspólnika grzechu nieczystości (Kan. 1378 § 1),
•     udzielenie i przyjęcie sakry biskupiej bez zgody papieża (Kan. 1382),
•     naruszenie tajemnicy konklawe przez personel pomocniczy (Universi Dominici Gregis art. 58),
•     symonię przy wyborze papieża (Universi Dominici Gregis art. 78) jak również za inne wykroczenia naruszające konklawe: uleganie wpływom zewnętrznym (ibidem art. 80), zmowy między elektorami (ibidem art. 81),
•     bezpośrednie naruszenie tajemnicy spowiedzi (Kan. 1388 § 1),
•     przeprowadzenie lub dobrowolne poddanie się aborcji (Kan. 1398),
•     apostazję (Kan. 1364 § 1),
•     herezję formalną (Kan. 1364 § 1),
•     schizmę (Kan. 1364 § 1).

W pierwszych siedmiu wypadkach z kary może uwolnić tylko Stolica Apostolska. W pozostałych wypadkach chodzi o tzw. kary kościelne niezastrzeżone dla Stolicy Apostolskiej. Oznacza to, że od tej kary może również uwolnić biskup ordynariusz lub upoważnieni księża (w Polsce kanonicy i penitencjarze kościoła katedralnego lub kolegiackiego).

Drugi rodzaj ekskomuniki to excommunicatio ferendae sententiae, która następuje przez ogłoszenie przez biskupa ordynariusza. Stosowana jest jako swoisty środek przymusu. Może zostać np. nałożona w ciężkich wypadkach tzw. publicznego zgorszenia.
W średniowieczu ekskomunika była często orzekanym i brzemiennym w skutki narzędziem walki z przeciwnikami władz kościelnych. Dzisiaj jest stosowana bardzo rzadko.
Podobną karą kościelną do ekskomuniki jest interdykt.
W Kościele prawosławnym ekskomunika to odsunięcie członka Kościoła od Eucharystii. Może to nastąpić nawet z dość błahych powodów (np. nieodbycie spowiedzi w ciągu ostatniego roku). Celem zasadniczym ekskomuniki jest powrót ekskomunikowanego do wspólnoty eucharystycznej.
Anatema może być ogłaszana w stosunku do heretyków. I wtedy osoba taka nie jest potępiona przez Kościół, ale raczej pozostawiona sama sobie.
W religii Świadków Jehowy ekskomunika nazywana jest wykluczeniem, gdzie osoba taka jest określana terminem odstępca. Świadkowie Jehowy traktują identycznie osoby, które same odeszły z organizacji, jak te, które zostały wykluczone. Informacja o tym, iż ktoś przestaje być świadkiem Jehowy, zostaje ogłoszona w miejscowym zborze. Zostaje podany komunikat o treści: "(Imię i nazwisko) nie jest już Świadkiem Jehowy" i nie przekazuje się żadnych dodatkowych informacji, tego czy sam ktoś odszedł od tego wyznania, czy został wykluczony. Członkowie zboru, którzy przestają uczestniczyć w głoszeniu lub którzy całkowicie nie zaprzestali kontaktu, nie są traktowani, jakby się sami odłączyli – określa się ich mianem 'nieczynnych'. Sprawą wykluczenia zajmuje się Komitet Sądowniczy złożony z miejscowych starszych zboru, który powołuje się w celu zbadania sprawy danej osoby. W przypadku przeprowadzanego śledztwa, jeśli świadek wyrazi skruchę i poprawę za popełniony czyn, z reguły kończy się na pouczeniu przez starszych zboru i pozbawieniu przywilejów. Wykluczony ma prawo odwołać się od powziętej decyzji, którą rozpoznaje nowy Komitet Sądowniczy złożony z innych starszych. Wykluczenie obowiązuje z chwilą publicznego ogłoszenia w zborze. Wykluczony po pewnym czasie ma prawo do ponownego przyłączenia, które rozpatruje w miarę możliwości to samo grono starszych, które go wykluczyło. Wykluczony może przychodzić na zebrania do Sali Królestwa, jednak nie może się na nich wypowiadać, a oprócz starszych zboru inni świadkowie nie mogą z nim rozmawiać. Starsi zboru powinni raz do roku odwiedzić wykluczonego, aby zorientować się, czy chce powrócić do Świadków Jehowy.
 

Cel wykluczenia:

•     Wywyższenie imienia Jehowy oraz Jego miernika sprawiedliwości
•     Ochrona czystości zboru
•     Wywarcie wpływu na nie okazującego skruchy winowajcę, żeby się opamiętał

Przyczyny wykluczenia:
    Płaszczyzna moralna

•     Cudzołóstwo i rozpusta
•     Pijaństwo
•     Palenie papierosów i zażywanie narkotyków
•     Obchodzenie świąt religii fałszywej
•     Przyjęcie/Spożywanie krwi
•     Kradzież, oszustwo, sprzeniewierzenie lub oszczerstwo
•     Hazard
•     Aborcja
•     Spirytyzm
•     Bałwochwalstwo (do bałwochwalstwa zalicza się posiadanie figur, wizerunków i innych przedmiotów używanych w pozostałych religiach)

    Płaszczyzna doktrynalna

•     Podważanie między współwyznawcami jakiejkolwiek nauki Towarzystwa Strażnica
•     Popieranie religii fałszywej (każdej innej)
•     Działalność międzywyznaniowa (np. nawiązanie kontaktu z inną społecznością religijną)
•     Praca zarobkowa na rzecz organizacji religii fałszywej
•     Brak neutralności politycznej

Świadkowie Jehowy nie mogą kontaktować się z odstępcami pod groźbą wykluczenia z wyjątkiem osób blisko spokrewnionych (zakazane są rozmowy o wierze).

Jednak w przypadku sporów o nieoddawanie pożyczek współwyznawcom i innych konfliktów w sprawach finansów Towarzystwo Strażnica nakazuje by nie toczyć ich przed sądami świeckimi, lecz przed starszymi zboru, a w przypadku niewywiązywania się z zobowiązań finansowych przez współbrata, siostrę sugeruje by umorzyć sprawę.
 

Zastrzeżenia
Zastrzeżenia wzbudza zaliczanie do tej kategorii osób, które same odłączyły się od organizacji Świadków Jehowy. Osoby takie uważają, że niepodanie do publicznej wiadomości powodów rezygnacji z członkostwa w organizacji Świadków Jehowy sugeruje, iż takie osoby są winne któregoś z niemoralnych czynów (wyżej wymienionych). Ponato zastrzeżenia wzbudza nazywanie takich osób "odstępcami" co uznaje się za obraźliwe i w związku z tym może być to zaliczane jako zniesławienie tychże osób, a co reguluje Kodeks Karny (art. 212. § 2. K.k.). Również w podręczniku dostępnym wyłącznie dla starszych zboru informuje się, że "osoby, które same się odłączają, należy traktować identycznie, jak wykluczone ze społeczności".

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Ekskomunika

1) napis nagrobkowy lub napis na nim wzorowany. W starożytnej Grecji także mowa ku czci poległych, którzy oddali życie, broniąc swojej ojczyzny. Podawał podstawowe dane o zmarłym, sławił jego uczynki, zalety duchowe i moralne, a nawet urodę fizyczną. Często dołączano słowa pociechy dla bliskich. Podejmowali tę formę także wybitni poeci polscy (np. J. Kochanowski, Epitafium Kaspra Kochanowskiego pisarza sandomierskiego),
2) tablice poświęcone pamięci zmarłego, zazwyczaj wmurowane w ścianę kościoła i niezwiązane z miejscem pochówku. Najczęściej kamienne, ale również metalowe i drewniane.

Starożytne epitafia zawierały tylko imię zmarłego, od II w. dodawano sentencje religijne, potem datę zgonu, w średniowieczu herb. W epoce renesansu i baroku stosowano bogate obramowania i dodawano malowany lub rzeźbiony wizerunek zmarłego.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

W liturgii chrześcijańskiej forma lub składnik uczty sakralnej. Oznacza albo mszę lub też komunię. Obrzęd wywodzi się z liturgii żydowskiej a nazwa pochodzi od czynności Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy: "dziękczynienie".
Eucharystia zastąpiła chrześcijanom żydowską Paschę i przekształciła się w obrzęd mszy. Rozróżnia się:
1) "sprawowanie Eucharystii", co jest jednoznaczne z mszą,
2) "przyjmowanie Eucharystii" - komunia.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Z gr. – błogosławieństwo we wczesnym chrześcijaństwie. Wierni w pierwszych wiekach po Chrystusie przynosili do świątyni chleby i przed mszą kładli je na ołtarzu. Część z przyniesionych chlebów biskup, w opinii wierzących, mocą Jezusa przemieniał w Ciało Pańskie, a pozostałą część błogosławił po mszy. To była eulogia – chleb błogosławiony. Spożywali go ci, którzy nie przystąpili do komunii. Pozostałe pobłogosławione chleby wierni obecni na mszy zanosili do domów tym, którzy nie mogli przyjść do świątyni.

Eulogię wprowadzono w IV w., gdy liczba wiernych gwałtownie rosła, a jednocześnie zaczęła zanikać praktyka przyjmowania eucharystii przez wszystkich uczestników mszy. Początkowo znany jedynie w Konstantynopolu, w wieku VI zwyczaj ten rozprzestrzenił się na tereny Galii, Italii i Niemiec.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Eulogia

Hebrajskie Hawwah “budząca życie”, z aramejskiego Hewja “wąż”, pierwsza kobieta, “matka wszystkich żyjących”; Bóg stworzył ją z żebra Adama i dał mu na towarzyszkę, by nie czuł się samotny. Biblia obarcza Ewę odpowiedzialnością za pozbawienie ludzkości raju, uległa bowiem namowom węża i zerwała zakazany owoc z Drzewa Poznania Dobra i Zła; co więcej, podsunęła jabłko Adamowi. Po skosztowaniu owocu oboje ujrzeli, że są nadzy, i zawstydzili się; według niektórych egzegetów, interpretatorów Pisma Świętego, zjedzenie jabłka wiązało się z obudzeniem w pierwszych ludziach świadomości. Za swój czyn Adam i Ewa zostali wypędzeni z rajskiego ogrodu, a na Ewę i wszystkie kobiety Bóg nałożył dodatkową karę: “Odtąd w bólu będziesz rodziła dzieci, ku twemu mężczyźnie będziesz kierowała swe pragnienia, on zaś będzie panował nad tobą”.
Ewa powiła trzech synów: Kaina i Abla oraz Seta. Zgodnie z tradycją judajską Ewa nie była wcale pierwszą kobietą, wcześniej Adam żył z Lilith; nie miał z nią dzieci, gdyż była niepłodna, za to odznaczała się dużym apetytem seksualnym; w wyniku kontaktów z nią Adam spłodził demony, Lilith zaś stała się zmorą zagrażającą ciężarnym kobietom i noworodkom.
Zarówno w literaturze, jak i ikonografii Ewa rzadko występuje sama, często zdarzają się natomiast krótkie nawiązania do jej postaci, dość wspomnieć Dies irae J. Kasprowicza z “pramatką grzechu, jasnowłosą Ewą”; w muzyce poświęcono Ewie oratoria, operetki i symfonie, ich twórcami byli m.in. J. Massenet, A.E. Elwart, J. Forster i M. Vavrinecz.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl