Słownik pojęć

Z języka wł. mantelletta:

I. Strój bez rękawów, sięgający kolan, zakładany na komżę i rokietę przez biskupów i prałatów.
II. Część habitu zakonnego m.in. dominikanów i franciszkanów. Najbardziej wierzchni fragment tego ubioru. Jego częścią jest kaptur.

Źródło:http://pl.wikipedia.org/wiki/Mantolet

Z łac. mantellum – okrycie – odmiana welonu; wywodzący się z Hiszpanii koronkowy lub jedwabny szal, zazwyczaj koloru czarnego lub białego (z rzadka czerwonego), noszony na włosach i okrywający głowę i ramiona.

Mantyla przytrzymywana jest na włosach przez wysoki kok z tyłu głowy oraz ozdobny grzebień i starannie drapowana na ramionach. Czarną noszono zazwyczaj m.in. na fiesty oraz w Wielkim Tygodniu, białą natomiast – w Poniedziałek Wielkanocny i na walki byków. Mantyle są bardzo kosztowne i często przekazywane w linii żeńskiej z pokolenia na pokolenie.

Mantyla może wywodzić się od rodzaju peleryn, nazywanych manton. W ubiorze europejskim pojawiła się w połowie wieku XVIII i spopularyzowała w wieku XIX. Początkowo mantyle były niewielkie, ich wysokość zwiększyła się po spopularyzowaniu się uczesania chignon, które pozwalało na umieszczanie we włosach wysokich grzebieni, mogących podtrzymać wysokie mantyle.

Mantyle pojawiały się na obrazach Diego Velázqueza i Francisco Goi.

Źródło:http://pl.wikipedia.org/wiki/Mantyla

Łac. Martinus IV; właściwie Simon de Brie lub de Brion, (ur. między 1210 a 1220 - zm. w 1285) - papież w okresie od 22 lutego 1281 do 28 marca 1285.

Marcin IV urodził się na zamku w Montpensier w okolicach Andrezel we Francji, w rodzinie szlacheckiej. Był archidiakonem i kanclerzem Rouen, skarbnikiem kościoła św. Marcina w Tours.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_IV

Maryja, Najświętsza Maria Panna, matka Jezusa Chrystusa. Wg Ewangelii przez archanioła Gabriela powiadomiona o wybraniu jej na matkę Jezusa. Poślubiona Józefowi. Odwiedziła krewną Elżbietę. Jezusa urodziła w Betlejem, a następnie uciekając przed prześladowaniami Heroda udała się z rodziną do Egiptu. Po powrocie zamieszkała z Józefem i Jezusem w Nazarecie. Towarzyszyła Jezusowi w działalności publicznej. Oddana w chwili śmierci Jezusa pod opiekę Janowi Ewangeliście, przebywała z nim w Efezie (wg innej tradycji - w Jerozolimie), po czym została wzięta do nieba.
Przedstawienia Marii są jednym z podstawowych tematów w sztuce chrześcijańskiej. Najstarsze (II w.) to orantka lub Maria z dzieciątkiem na kolanach. Właściwy rozwój tematu w sztuce bizantyjskiej od VI w. (wiele typów ikonograficznych): Blacherniotissa (orantka z medalionem lub mandorlą Chrystusa na piersi), Kyriotissa (Maryja Zwycięska, stojąca lub siedząca z dzieciątkiem), Hodegetria (stojąca z dzieciątkiem na lewym ramieniu), Koimesis (zaśnięcie) itp.
Wyobrażenia te miały wielki wpływ na sztukę zachodnią (np. typ Maestà - Maria tronująca z dzieciątkiem w otoczeniu aniołów i świętych). W okresie tzw. Pięknych Madonn (sztuka gotycka, XV w.) przeważał typ Hodegetrii. Popularne też były wyobrażenia związane z Męką Pańską: Pietà, Mater Dolorosa (Matka Boska Bolesna z mieczami w piersi lub z aniołami z narzędziami męki), jak też Assunta (Wniebowzięta - z księżycem pod stopami, w gwiaździstej koronie). Maryja występuje też jako matka w zaciszu domowym lub w tematach z Ewangelii : pokłon Trzech Króli, św. Rodzina, zaślubiny NMP, "święta rozmowa". W okresie manieryzmu i baroku rozpowszechniły się przedstawienia o charakterze mistycznym: Immaculata (Niepokalana), Królowa Niebios, Matka Bolesna, Wniebowzięta.

http://portalwiedzy.onet.pl

Z arabskiego masdżid - "miejsce bicia pokłonów", świątynia, najbardziej typowa budowla muzułmańska. Wielki meczet nosi nazwę dżami. Meczet składa się z dziedzińca (sahn) z sadzawką (studnią) do rytualnych ablucji, sali modlitw (haram) i minaretu, z którego muezzin nawołuje wiernych do modlitwy. Wierni modlą się twarzą w kierunku Mekki, który to kierunek (Kibla) wyznacza dekorowana nisza (Mihrab). W wielu meczetach znajduje się rodzaj ambony (mimbar) i miejsce dla recytującego Koran (dakka), w pobliżu mihrabu miejsce dla władcy (maksura).
Wytworzyło się kilka typów meczetów:
1) dziedzińcowy, z hypostylową salą modlitw (Kair, Kairuan, Kordowa) - liwany.
2) liwanowy (Isfahan, Samarkanda).
3) kopułowy (Meszhed, a potem meczet turecki budowany na wzór Hagii Sophii - Stambuł, Edirne).
4) przebudowany z kościoła chrześcijańskiego ze zmianą kierunku (Damaszek).
5) hypostylowy z kopułkami (Bursa).

http://portalwiedzy.onet.pl

Grobowiec megaksylonowy nawiązywał formą do grobowców megalitycznych typu kujawskiego, jednakże filarem jego konstrukcji były duże pnie. Na ziemiach polskich znaleziono takie grobowce w Słonowicach, na południu kraju. Nietrudno wyjaśnić, czemu budowniczowie megaksylonów odeszli od stosowania kamienia na rzecz drewna – na Kujawach i Pomorzu nie brak polodowcowych głazów narzutowych. Na południu są one rzadkością. Przywiązanie do idei budowli megalitycznej wymusiło zatem zastosowanie innego materiału. Ściany megaksylonów słonowickich zrobione były z potężnej palisady wkopanych pni o średnicy ok. 30 cm każdy. Szerokość grobu wynosiła około 5 m, a głębokość (powyżej poziomu ziemi) ok. 3 m. Megaksylon pochylał się ku zachodowi. Oczywiście do dnia dzisiejszego zachowały się tylko rowki fundamentowe, w których ustawiano pnie grobowca, z dobrze widocznymi, znacznie ciemniejszymi kołami – pozostałością po rozłożonych pionowych belkach. Po rozłożeniu drewna nasypy zostały rozmyte przez deszcze. Zachowały się jednak pochówki. Do dziś odkryto w Słonowicach sześć megaksylonów, usytuowanych równolegle, posiadających wspólne cechy, ale nie identycznych i różniących się rozmiarami. Tylko dwóm z nich towarzyszą rowy, z których wybierano ziemię do zasypania grobów. Być może zatem pozostałe są puste. Pochówki nie zawierają żadnego ciekawego wyposażenia, ciała zostały zasypane kamieniami i ziemią. Czasem badacze znajdują jakieś naczynie lub wyroby miedziane. Badania w Słonowicach rozpoczęto w 1979 roku, są obecnie w toku, a ich końca na razie nie widać.

Źródło: http://pl.wikipedia.org

Wielki kamień z gr. μέγας «megas» - wielki, λίθος «lithos» - kamień – duży, nieobrobiony lub częściowo obrobiony kamień stanowiący samodzielną budowlę lub element większej budowli z takich kamieni (wykonanej bez użycia zaprawy), o charakterze kultowym, grobowym lub (prawdopodobnie) związanymi z obserwacjami astronomicznymi, wzniesiony w czasach prehistorycznych. Megality znajdują się w różnych miejscach na świecie (Europa, Ameryka, Azja, Australia, wyspy Oceanu Spokojnego). W Europie Zachodniej i obszarze śródziemnomorskim określa się tak konstrukcje kamienne wzniesione w okresie neolitu (będącego najmłodszą fazą epoki kamienia) i epoki miedzi (4500–1500 p.n.e.).
Ośrodkami, z których idea budowli megalitycznych przeniosła się na tereny Niemiec, Skandynawii a nawet Polski uważane są: Półwysep Iberyjski, Bretania i Wyspy Brytyjskie. Występujące na tych terenach budowle megalityczne sięgają czasem V w p.n.e. Najbardziej znaną budowlą megalityczną w Europie jest Stonehenge w południowej Anglii, wzniesione w okresie neolitu, ok. 2800 p.n.e.

Źródło: http://pl.wikipedia.org

Groby megalityczne, budowle z surowych głazów, wznoszone od epoki neolitu do początku epoki żelaza (Anglia, Irlandia, Dania, Francja, Azja (Indonezja), Afryka). Budowle megalityczne (megality) występują na obszarze całego świata, w tym również w Europie i Polsce. Początki megalityzmu na terenach Europy sięgają V tysiąclecia p.n.e. Stopniowy zanik idei obserwuje się około 2 tysiąclecia p.n.e. Czasem jednak budowle megalityczne funkcjonowały jeszcze w epoce brązu. Stonehenge straciło swe znaczenie kultowe około 1400 r p.n.e. Szczególnym typem budowli megalitycznej były megaksylony (gr., mega = wielki; ksylon = drzewo), zbudowane wg podobnej idei, ale z innego materiału – z drewna i ziemi. Do najważniejszych typów należą: dolmeny (płaskie płyty na głazach), menhiry (głazy pojedyncze), kromlechy (kręgi z menhirów). Największe skupisko megalitów znajduje się w Carnac i Locmariaquer w Bretanii.

Źródło:

http://portalwiedzy.onet.pl

http://pl.wikipedia.org

Makka, Mecca, miasto w zachodniej części Arabii Saudyjskiej. Położone u podnóża masywu górskiego Dżabal al-Karnajt, stolica prowincji Al-Hidżaz. 500 tys. mieszkańców (1990).
Centrum religijne islamu i najświętsze miasto muzułmanów, dostępne tylko dla wyznawców tej religii. Miejsce urodzenia Mahometa. Od powrotu proroka z Medyny w 630 cel pielgrzymek wszystkich muzułmanów z całego świata. Zarządzana przez członków rodziny kalifa Alego (Alidów), od 960 noszących tytuł szarifów. Szarifowie Mekki zachowywali niezależność od kalifatu, którą zdołali utrzymać także po włączeniu Mekki w skład imperium ottomańskiego (1517). Od 1924 należy do Arabii Saudyjskiej.
Ośrodek rzemiosła (wyrób przedmiotów kultu religijnego) i handlu.
Zabytki: liczne obiekty kultu - święty rejon wokół Mekki (Al-Haram), plac modlitw Al-Muzdalifa oraz Wielki Meczet ze świętym kamieniem (Kaaba).

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Megalityczny pomnik związany z kultem zmarłych (okres neolitu i początku epoki brązu), nieregularny blok kamienny, ustawiony pionowo w ziemi. Występują pojedynczo, ustawione w szereg lub w formie kręgów (kręgi kamienne). Przeciętna wysokość od 4 do 6 m. Menhiry występują na terenie Francji, Anglii, Irlandii, Skandynawii, Azji, północnej i wschodniej Afryki. Jeden z największych znajduje się w Bretanii (miejscowość Lockmariaquer) – obecnie rozbity i obalony, miał kiedyś 21-23 m wysokości, prawie 5 m grubości i ważył 350 ton. Największe skupisko w Carnac w Bretanii. Niektóre menhiry ozdobione są płaskorzeźbami.

Źródło:

http://portalwiedzy.onet.pl

http://pl.wikipedia.org

Nisza w ścianie sali modlitw meczetu, wskazująca kierunek (Kibla), w którym znajduje się Mekka (Kaaba). Mihrab wyróżnia się bogatą dekoracją plastyczną. Motyw mihrabu często występuje na kobiercach (XVII-XVIII w.).

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Łac. Nicolaus III; właściwie Giovanni Gaetano Orsini - ur. ok. 1210 - 1280 w Rzymie - zm. 22 sierpnia 1280 w Viterbo, Państwo Kościelne - papież w okresie od 25 listopada 1277 do 22 sierpnia 1280.

W maju 1278 podpisał konkordat z królem Niemiec Rudolfem I Habsburgiem, mocą którego Państwu Kościelnemu przyznano Romanię i egzarchat Rawenny.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_III_%28papie%C5%BC%29