Lem Stanisław

Urodzony(-a): 12 Wrzesień 1921 ( Lwów)

Zmarł(-a): 27 Marzec 2006 ( Kraków)

Pochowany (-a): Cmentarz Salwatorski w Krakowie

---

Życiorys

Polski pisarz, filozof i futurolog, najwybitniejszy przedstawiciel nurtu fantastyki naukowej w Polsce. Jego twórczość porusza takie tematy jak rozwój technologiczny, ludzka natura, możliwość wzajemnego zrozumienia się istot inteligentnych, czy miejsce człowieka we Wszechświecie. Był wnikliwym obserwatorem, jego dzieła często zawierają odniesienia do stanu współczesnego społeczeństwa, refleksje naukowo-filozoficzne na jego temat, a także krytykę ustroju socjalistycznego.

Jest najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem, a w pewnym okresie był najbardziej poczytnym nieanglojęzycznym pisarzem SF. Jego książki zostały przetłumaczone na 41 języków i osiągnęły łączny nakład ponad 30 mln egzemplarzy. Wpływ Lema na światową literaturę SF krytycy przyrównują do oddziaływania takich jej klasyków, jak H. G. Wells ,czy Olaf Stapledon.

 Życiorys

Stanisław Lem urodził się 12 września 1921 roku w rodzinnym mieszkaniu przy ulicy Brajerowskiej 4[, jako jedyne dziecko Samuela Lema (inna forma - Lehm), lwowskiego lekarza i Sabiny Woller (zm. 1979). Jego rodzice poznali się i zaręczyli jeszcze przed I wojną światową, jednak ślub odbył się dopiero po jej zakończeniu, gdyż Samuel Lem został powołany do służby w armii austro-węgierskiej. Podczas wojny trafił do niewoli rosyjskiej, był więziony w twierdzy Przemyśl, a następnie w obozie jenieckim w Środkowej Azji. Po powrocie do Lwowa został asystentem na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza i w kolejnych latach stał się cenionym laryngologiem. Ojciec Lema w młodości publikował także wiersze i prozę w lwowskiej prasie. Matka Stanisława Lema nie posiadała wyższego wykształcenia. Siostra ojca Stanisława Lema była matką Mariana Hemara. Istnieją także opinie, że Lem był kuzynem lwowskiego matematyka Stanisława Ulama, członka projektu Manhattan, jednak sam Lem nazywał go wyłącznie "znajomym".

Dzieciństwo i młodość spędził we Lwowie, w zamożnym domu. Rodzina Lemów była właścicielem dwóch lwowskich kamienic. Mając rodziców z korzeniami żydowskimi został wychowany jako katolik, a ze względów moralnych deklarował, że jest ateistą, choć według innych źródeł jego światopogląd postrzegany był jako agnostycyzm. Był uczniem II Gimnazjum im. Karola Szajnochy.

II wojna światowa

Po wybuchu II wojny światowej, w zaanektowanym przez Związek Radziecki Lwowie rozpoczął studia medyczne na Lwowskim Uniwersytecie Medycznym (przemianowanym wówczas na Instytut Medyczny), by uniknąć poboru do Armii Czerwonej. Wcześniej próbował dostać się na Politechnikę Lwowską, jednak mimo zdanego egzaminu nie został przyjęty na studia ze względu na powiązania ze średnią burżuazją. Naukę przerwała inwazja Niemiec na ZSRR i niemiecka okupacja, podczas której zamknięto wszystkie lwowskie uczelnie. Pomimo żydowskiego pochodzenia, wykorzystując fałszywe dokumenty, jego rodzina uniknęła osadzenia w getcie. Dzięki tym dokumentom Lem zdobył pracę jako pomocnik mechanika i spawacz w garażach niemieckiej firmy Rohstofferfassung, która zajmowała się odzyskiem metali, na przykład ze zniszczonego sprzętu wojskowego Wykorzystując swą pozycję, współpracował z ruchem oporu, przekazując mu wykradzioną podczas pozyskiwania złomu amunicję i materiały wybuchowe. W 1944, po ponownym wkroczeniu do Lwowa Armii Czerwonej, kontynuował studia.

Życie w PRL

Po włączeniu Lwowa do Związku Radzieckiego, dalsze pozostanie w mieście oznaczało przyjęcie obywatelstwa radzieckiego, dlatego w 1946 w ramach akcji repatriacyjnej, wraz z całą rodziną wyjechał do Krakowa, tracąc w wyniku wojny cały dobytek. Ojciec Lema, wtedy siedemdziesięcioletni, w celu zdobycia środków do życia został zmuszony do pracy w szpitalu; nie istniała możliwość założenia prywatnej praktyki. Lem przyszedł wtedy z pomocą rodzinie, publikując kilka opowiadań kryminalnych w popularnych tygodnikach, wiersze oraz dwie nowele fantastyczne w Tygodniku Powszechnym, nadal jednak nie traktował wtedy pisarstwa jako poważnego zajęcia.

W Krakowie Lem podjął przerwane studia medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Nigdy nie złożył końcowych egzaminów i nie otrzymał dyplomu, żeby uniknąć wcielenia do wojska. W latach 1948–1950 pracował jako młodszy asystent w Konwersatorium Naukoznawczym Asystentów Uniwersytetu Jagiellońskiego, prowadzonym przez doktora Mieczysława Choynowskiego. Lem przedstawił mu do oceny swoją napisaną jeszcze we Lwowie pracę, pt. Teoria pracy mózgu, która została poddana miażdżącej krytyce, ale Choynowski naprowadził młodego Lema na wartościową literaturę naukową (głównie dotyczącą cybernetyki), otrzymywaną w darach z zagranicy. Lem zaczął studiować nocami ze słownikiem w ręku, m.in. prace Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine N. Wienera i A Mathematical Theory of Communication C. E. Shannona. Po latach, w wywiadach, Lem określi Choynowskiego mianem swojego intelektualnego mentora. Podczas dyskusji w Konwersatorium z mgr. Oświecimskim na temat niemożliwości odtworzenia człowieka z atomów narodził się pierwszy rozdział Dialogów.

W 1953 ożenił się z Barbarą Leśniak, ówczesną studentką medycyny, a później lekarzem radiologiem, którą poznał w 1949 lub 1950. W 1968 urodził się jego syn - Tomasz. Lem wraz z rodziną mieszkał początkowo przy ulicy Bonerowskiej w Krakowie, razem z rodziną znajomej ze Lwowa. Po śmierci teścia Lema, zaistniała konieczność sprowadzenia jego żyjącej samotnie żony z Bytomia do Krakowa. By umożliwić jej legalny pobyt w mieście, Lemowie zapisali się do spółdzielni mieszkaniowej i w rezultacie przeprowadzili się w 1958 do jednorodzinnego domu w Klinach Borkowskich, części Krakowa w tych czasach dopiero rozbudowywanej. Sam Lem długo sprzeciwiał się przeprowadzce i zdecydował się na nią dopiero, gdy za honoraria autorskie kupił swój pierwszy samochód - P-70, by móc dojeżdżać do oddalonego o kilkanaście kilometrów centrum miasta. W domu tym rodzina Lemów mieszkała do końca lat 70., gdy liczba nagromadzonych książek, czasopism, magazynów i innych papierów Lema, skłoniła ich do przeprowadzki. W 1978 Lemowie zaczęli budowę nowego, większego domu, oddalonego od starego zaledwie o kilka numerów wzdłuż ulicy Narwik w Klinach. Dom posiadał obszerny gabinet i inne udogodnienia dla pracy pisarskiej Lema, gdyż udało się ją zakwalifikować jako pracę "chałupniczą" i dzięki temu uzyskać pozwolenie na dodatkowy metraż.

Wyjazd za granicę i powrót do kraju

Gdy w 1981 wprowadzono w Polsce stan wojenny, Lem chciał natychmiast wyjechać z kraju, jednak z powodu zamknięcia granic nie było to możliwe. Dopiero w 1982 Lem dostał paszport w związku z przyznaniem mu rocznego stypendium Wissenschaftskolleg zu Berlin w Berlinie Zachodnim, dokąd wyjechał w tym samym roku. Nie mogąc sprowadzić do siebie rodziny i podlegając tym samym wciąż ograniczeniom w swobodzie wypowiedzi pisarskiej, powrócił do kraju. Powodem tego był fakt, że za krytyczne wypowiedzi pod adresem systemu politycznego, czy sytuacji w kraju, mógł zostać pozbawiony prawa do powrotu, a rodzina możliwości wyjazdu. Kolejna okazja do wyjazdu nadarzyła się już po stanie wojennym, w 1983, na zaproszenie austriackiego związku pisarzy z Wiednia. Cała rodzina Lemów otrzymała paszporty i wyjechała z kraju. Przez kilka miesięcy mieszkali w Berlinie Zachodnim, gdzie starali się o wizy austriackie, a następnie przenieśli się do Wiednia. W Wiedniu Lemowie zamieszkali w kamienicy, w czwartej dzielnicy, by po kilku latach przenieść się do domku w dzielnicy Hietzing przy ulicy Geneegasse.

Lem wzbraniał się przed powrotem do kraju, nawet gdy sytuacja polityczna się poprawiła. Jednak jednocześnie narzekał na Wiedeń i mieszkańców Austrii. W rezultacie Lemowie powrócili do kraju w 1988 i zamieszkali w ukończonym w tym czasie (budowę nadzorowała siostra żony Lema i jej syn z żoną) nowym domu na Klinach.

Śmierć

Lem pod koniec życia podupadł na zdrowiu. Chorował na cukrzycę, mdlał, zdarzały mu się krwotoki po przedawkowaniu leków. Kilka razy był hospitalizowany, często w stanie agonalnym, wymagającym natychmiastowej reanimacji. Zmarł 27 marca 2006 w szpitalu klinicznym Collegium Medicum UJ w Krakowie, mając 84 lata. Zgodnie z jego ostatnią wolą, urna z prochami została złożona 4 kwietnia 2006 na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie. Pochówkowi towarzyszyła modlitwa odmówiona na prośbę rodziny.

Był pisarzem wybitnym, cenionym w kraju i za granicą. Jego książki zostały przetłumaczone na 41 języków.

Atrakcyjność twórczości Lema wynika przede wszystkim z połączenia popularnego gatunku literackiego z refleksją filozoficzno-naukową i sprawne wkomponowanie wnikliwych analiz społecznych w atrakcyjną fabułę. Zwraca również uwagę dbałość o naukowe szczegóły w kreowanych światach i wizjach literackich, mistrzowskie operowanie językiem i kreacja niebanalnych bohaterów, często stawianych przed poważnymi wyborami moralno-etycznymi.

---

Ciekawostki, anegdoty

Upamiętnienia

Nazwiskiem pisarza została nazwana planetoida 3836 Lem, pierwszy polski sztuczny satelita Lem, a także ulica w Krakowie oraz Wieliczce.

Śmierci Lema piosenkę pt. "Lema pamięci kosmiczny pogrzeb" (z albumu Matematyk), poświęcił zespół Homo Twist.

Jego imię nosi także Zespół Szkół Ogólnokształcących w Kowarach.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Lem

Zdjęcie: Stanisław Lem w 1966 r., autor: Wojciech Zemek, źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Lem