Słownik pojęć

U dawnych Słowian wróżbita, częściowo też mag, swego rodzaju odpowiednik szamana znanego z innych kultur pierwotnych. Po chrystianizacji wołchwów zaczęto nazywać "guślarzami". Sztuka wróżenia wołchwów była powiązana z kultem boga chtonicznego Welesa, można w niej dostrzec aspekty animizmu i szamanizmu. Wieszcza Bojana uznawano także za "wnuka Welesowego" co mogło świadczyć o jego powiązaniu z Welesem, czy też wołchwami.

Wołchwowie pełnili także rolę ofiarników: Legenda o założeniu grodu Jarosławia mówi o tym, że wołchwowie po złożeniu ofiary całopalnej wróżyli i śpiewali do akompaniamentu gęśli. Wołchwowie utrzymywali kontakty ze światem nadprzyrodzonym poprzez ekstazę wywołaną tańcem, bądź środkami odurzającymi. Zyskiwali oni wtedy zdolności wieszczenia oraz leczenia chorób.

Wołchwowie cieszyli się wśród ludu wielkim poważaniem, chociaż nie mieli takiego wpływu na władzę jak żercy. W początkach chrześcijaństwa na Rusi kierowali buntami przeciwko nowej religii i porządkowi społecznemu, na przykład w Suzdalu w 1024 czy w Nowogrodzie i ziemi rostowskiej w 1071. Podczas buntu w Nowogrodzie w 1071 po stronie chrześcijaństwa opowiedział się tylko książę Gleb z drużyną, podczas gdy mieszkańcy stanęli po stronie wołchwa.

Władza państwowa i kościelna surowo tępiły wołchwów. W 1227 w Nowogrodzie czterech z nich spalono na stosie. Jeszcze w II połowie XIV wieku św. Stefan z Permu musiał walczyć z silnymi wpływami wołchwa Pama wśród Zyrian.
Wołchwowie byli także strażnikami tradycji ustnej – dzięki nim znamy antropogeniczną opowieść o Bogu pocącym się w łaźni.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Wo%C5%82chw

W kalendarzu Kościoła katolickiego uroczystość upamiętniająca wszystkich zbawionych (nie tylko kanonizowanych i beatyfikowanych przez Kościół).
Jej podstawą teologiczną jest dogmat świętych obcowania (łacińskie communio sanctorum), głoszący nadprzyrodzoną wspólnotę łączącą wyznawców Jezusa Chrystusa na ziemi i w czyśćcu ze zbawionymi w niebie i aniołami.
Wszystkich Świętych - czcząc zwłaszcza pamięć męczenników - obchodzono początkowo w piątek oktawy Wielkanocy, później w pierwszą niedzielę po tzw. Pięćdziesiątnicy, czyli po Zesłaniu Ducha Świętego (w tym dniu święto owo przypada do dziś w kalendarzu prawosławnym).
Termin obecny - 1 listopada, pojawił się w połowie VIII w. w Anglii i do X w. upowszechnił się w całym Kościele. Uroczystość miała swoją wigilię i oktawę (zlikwidowane przez reformę liturgii w 1955). Łączy się z nią zwyczaj odwiedzania grobów, co poświadcza jej związek z przypadającym nazajutrz Dniem Zadusznym, czyli Zaduszkami.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

I w. p.n.e., postać występująca w Biblii, kapłan, mąż Elżbiety, ojciec Jana Chrzciciela. Podczas składania ofiary w świątyni ukazał mu się anioł i przepowiedział narodziny syna, któremu miał nadać imię Jan. Ze względu na podeszły wiek małżonków, Zachariasz okazał niedowierzanie, domagając się znaku potwierdzającego słowa anioła. Otrzymał znak, a zarazem karę - został porażony niemotą. Odzyskał mowę przy obrzezaniu syna.
Wg Ewangelii św. Łukasza wypowiedział hymn Benedictus. Protoewangelia Jakuba (2. połowa II w.) przekazuje, że Zachariasz został zamordowany w czasie rzezi niewiniątek w Betlejem przez żołnierzy Heroda I Wielkiego, ponieważ nie zdradził miejsca pobytu syna, z którym Elżbieta uciekła na pustynię.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Właściwie Dzień Zaduszny, dzień poświęcony pamięci zmarłych, obchodzony 2 listopada, nazajutrz po Wszystkich Świętych. Zaduszki wywodzą się z uroczystości pogańskich Słowian, które obchodzono cztery razy w ciągu roku.
Początkowo Kościół katolicki zmniejszył liczbę świąt do dwóch w roku, od X w. utrzymano tylko jedno święto (Wszystkich Świętych). Jeszcze przez kilka lat po 1945 w dniu 2 listopada oficjalnie świętowano w Polsce Dzień Zaduszny, obecnie główne uroczystości kościelne poświęcone zmarłym odbywają się 1 listopada, tj. w dniu Wszystkich Świętych.
Zaduszki to dzień modlitw za zmarłych, odwiedzania cmentarzy i zapalania na grobach świateł, które symbolizują nieśmiertelność duszy.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Zgromadzenie religijne o charakterze wspólnotowym, posiadające określone prawa i cele, przeznaczone dla osób pragnących poświęcić się realizowaniu owych celów.
W chrześcijaństwie cele życia zakonnego zostały określone następująco:
1) dążenie do doskonałości,
2) zachowanie trzech ślubów - ubóstwa, czystości i posłuszeństwa,
3) skrupulatne i ustawiczne przestrzeganie nakazów i zakazów określonych w regule zakonnej.
Reguły te mają charakter ogólny, dlatego uzupełniane są przepisami zawartymi w konstytucjach, dyrektoriach ascetycznych, instrukcjach, księgach zwyczajów, modlitewnikach, ceremoniałach itp.
Do najstarszych należą: na Wschodzie - pochodząca z Egiptu reguła św. Pachomiusza (ok. 315) i wzorowane na niej reguły św. Izajasza, św. Serapiona, św. Makariusza, św. Pafnucego oraz reguła św. Bazylego Wielkiego (2. połowa IV w.), uchodząca za najważniejszą dla tradycji wschodnich. Na Zachodzie - reguła św. Augustyna (IV-V w.) i, mająca fundamentalne dla zachodniego monastycyzmu znaczenie, reguła św. Benedykta (ok. 529).
Zakony dzieli się:
1) ze względu na śluby - na zakony ścisłe (ze ślubami uroczystymi) i kongregacje zakonne (śluby proste),
2) ze względu na sposób zatwierdzenia - na zakony na prawie papieskim i zakony na prawie diecezjalnym,
3) ze względu na jurysdykcję - na wyjęte i nie wyjęte spod władzy biskupa (te pierwsze podlegają bezpośrednio Stolicy Apostolskiej),
4) ze względu na święcenia - na zakony kleryckie (znaczna część członków przyjmuje święcenia kapłańskie) i laickie,
5) ze względu na sposób życia - na zakony kontemplacyjne i zakony pełniące w różny sposób działalność apostolską,
6) ze względu na ubiór - na habitowe i bezhabitowe (ukryte).
1215 Stolica Apostolska zastrzegła, że żaden zakon nie może powstać bez jej zatwierdzenia. Władzę w zakonie sprawuje zwykle przełożony generalny wraz z radą, a w porządku nadzwyczajnym kapituła generalna będąca ogólnym zebraniem delegatów wszystkich domów lub prowincji zgromadzenia. Kapituła dokonuje wyboru przełożonego, stanowi też najwyższą władzę ustawodawczą zgromadzenia.
Niektóre zakony katolickie: benedyktyni, cystersi, kameduli, kartuzi, augustianie, franciszkanie, karmelici, bernardyni, paulini, jezuici, pijarzy, salezjanie.
Szczególny rodzaj zakonów stanowiły zakony rycerskie. Zakony znane są w wielu tradycjach religijnych, poza chrześcijaństwem m.in. także w buddyzmie i islamie. W innym rozumieniu zakon oznacza prawo (np. Tora).

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Dawne polskie określenie karnawału używane jeszcze po II wojnie światowej, zwłaszcza na wsiach. Z zapustami łączył się zwyczaj "chodzenia po kolędzie", podczas którego kolędnicy odgrywali krótkie scenki fabularne, otrzymując w zamian poczęstunek lub drobne datki czy podarunki. Dla grup zamożniejszych (głównie szlachty, a później także mieszczaństwa) zapusty były okresem zabaw, kuligów, balów. Zapusty kończyły się o północy we wtorek poprzedzający Środę Popielcową, która rozpoczynała 40-dniowy okres Wielkiego Postu.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Zapowiedziane przez Chrystusa w Ewangelii, a opisane w Dziejach Apostolskich zstąpienie Ducha Św. (w postaci ognistych płomieni) na zebranych w Wieczerniku apostołów.
Znakiem niezwykłości owego wydarzenia było to, że apostołowie, wpadłszy w ekstazę, mogli głosić swe religijne przesłanie we wszystkich językach współczesnego im świata, byli więc rozumiani przez przybyłych do Jerozolimy Żydów i pogan.
Święto upamiętniające to zdarzenie obchodzone jest w Kościele katolickim 7 tygodni po Wielkiejnocy i nosi nazwę Zielone Świątki - odpowiada żydowskiemu Świętu Tygodni, Szawuoth, obchodzonemu w 50. dniu po święcie Paschy (tzw. Pięćdziesiątnica).

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Kongregacje zakonne, wspólnoty życia konsekrowanego, których członków obowiązują wyłącznie śluby zwykłe, najczęściej wieczyste, rzadziej czasowo ponawiane. Współtworzą wraz z odpowiednimi zakonami właściwymi instytuty zakonne. Zgromadzenia zakonne rozwijały się od średniowiecza, ich zaczątkiem były wspólnoty beginek i begardów oraz tercjarzy. Mimo początkowych oporów ze strony władz kościelnych, które obawiały się, iż w zgromadzeniach zakonnych mogą szerzyć się poglądy nieortodoksyjne czy herezje, stały się one z czasem podstawową formą monastycyzmu katolickiego, działając na prawie papieskim lub diecezjalnym (ich regułę zatwierdzała Stolica Apostolska, względnie lokalny biskup).

Sobór Watykański II, wraz ze zniesieniem ślubów uroczystych, zrównał je w prawach z zakonami właściwymi. Niektóre zgromadzenia zakonne męskie: albertyni, barnabici, chrystusowcy, doloryści, józefici, marianie, oblaci, pasjoniści, redemptoryści, salezjanie, salwatorianie, werbiści; żeńskie: albertynki, augustianki, dominikanki, elżbietanki, felicjanki, józefitki, misjonarki miłości, prezentki, szarytki, urszulanki, werbistki, westiarki.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl