Słownik pojęć

Kobiecy ruch religijno-społeczny stojący w opozycji wobec oficjalnego katolicyzmu. Powstał w XII w. we Flandrii, grupował kobiety zajmujące się działalnością charytatywną. Najwięcej zwolenniczek znalazł w Niderlandach, Francji i Nadrenii w XIII w. Zlikwidowany przez inkwizycję.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Bayt Lahm, Bejt Lahm, miasto na Zachodnim Brzegu (Jordanu), w palestyńskiej strefie autonomicznej, okupowanej do 1994 przez Izrael. 35 tys. mieszkańców (1990). Ośrodek kultu religijnego chrześcijan (wg Biblii miejsce urodzenia Jezusa Chrystusa). Cel pielgrzymek.

Przemysł spożywczy, materiałów budowlanych, wyrób przedmiotów kultu religijnego. Ośrodek turystyczny. Siedziba uniwersytetu.

Zabytki: kościół Narodzenia zbudowany przez Konstantyna Wielkiego w 326, przebudowany w 550 przez Justyniana I Wielkiego, w XII w. przez krzyżowców, pod kościołem słynna Grota Narodzenia, kościół św. Katarzyny, klasztory. Wokół Betlejem - winnice, gaje figowe, migdałowe i oliwkowe.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Z łaciny birretum - czapeczka jest to:

•     okrągłe nakrycie głowy – oznaka doktorska na wyższych uczelniach;
•     część oficjalnego stroju sędziów, prokuratorów i adwokatów;
•     nakrycie głowy duchownych Kościoła katolickiego i rzadziej pastorów, może mieć 3 lub 4 rogi oraz ewentualnie pompon z wełny; używane kolory:

        -  czarny - prezbiterzy bez dodatkowych godności, diakoni-celibatariusze oraz obłóczeni klerycy oraz absolwenci niektórych uczelni wyższych
        -  czarny z fioletowym pomponem - prezbiterzy posiadający tytuł prałata lub kanonika
        -  fioletowy - biskupi, prałaci domowi - rzeczywiści Jego Świątobliwości oraz infułaci, administratorzy apostolscy oraz niektórzy niebędący biskupami wyżsi dostojnicy Kurii Rzymskiej
        -  czerwony - kardynałowie (jakkolwiek kardynałowie należący do Katolickich Kościołów wschodnich często zachowują nakrycie głowy własnego Kościoła)
        -  biały - używany w niektórych zakonach posiadających białe habity (papież mimo białej sutanny nie nosi biretu, w zastępstwie może używać camauro)
        -  W Polskim Narodowym Katolickim Kościele w RP administrator może używać biretu czarnego z niebieskim pomponem
        -  W Kościele Starokatolickim Mariawitów duchowni używają szarych biretów.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Biret

1) Formuła słowna lub gest (nałożenie rąk, wzniesienie ich ku górze itp.), nierzadko pojawiające się łącznie, mające na celu zapewnienie komuś Bożej przychylności i łaski, zabezpieczenie go przed działaniem złych mocy, uświęcenie czyichś działań, a także oddanie czci Bogu lub złożenie Mu podziękowań za okazane łaski. Występuje w obyczajowości ludowej (np. błogosławieństwo udzielane przez rodziców nowożeńcom czy dzieciom ruszającym w świat, błogosławieństwo w pozdrowieniach powitalnych i pożegnalnych) oraz w wielu religiach, zwłaszcza opartych na objawieniu. Znane jest ze Starego i Nowego Testamentu (błogosławieństwo udzielone przez Izaaka Jakubowi oraz przez Jakuba swoim synom, 8 błogosławieństw z Kazania na górze) oraz z pozabiblijnej tradycji judaistycznej i chrześcijańskiej - w apokryfach pojawia się niekiedy jako samodzielny gatunek literacki (zbiór błogosławieństw z Qumran). Stanowi integralną część liturgii synagogalnej i codziennych żydowskich praktyk religijnych (modlitwa Szemone esre). W liturgii chrześcijańskiej pojawia się w trakcie mszy św. (np. przed lekcją Ewangelii, podczas przygotowania darów ofiarnych, na zakończenie mszy) oraz jako element innych rytów (błogosławieństwo Najświętszym Sakramentem, ślub, chrzest). W ciągu roku liturgicznego w stałych porach błogosławi się m.in. wino, wodę, gromnice, popiół, palmy, oleje św., pokarmy (święcone), w razie potrzeby - szaty i naczynia liturgiczne, dzwony, pastorały, pierścienie, mitry itp. Przedmiotem okazjonalnych b. (tzw. poświęcania) bywają różnego rodzaju organizacje, a także budynki, urządzenia, przedmioty, których właściciele czy dysponenci manifestują tak swoje przywiązanie do wiary.
2) Potocznie: synonim dobrodziejstwa, szczęścia itp. (np. dzieci jako błogosławieństwo, błogosławiony spokój).

http://portalwiedzy.onet.pl

Łac. Bonifacius VIII, właściwie Benedetto Gaetani (ok. 1235 w Anagni – 11 października 1303 w Rzymie) – Włoch z pochodzenia, papież od 24 grudnia 1294 r. po abdykacji Celestyna V, do którego ustąpienia w walny sposób się przyczynił.

Papież Celestyn V był człowiekiem prostym (bez wykształcenia) i zabobonnym. Uważano, że nie dorósł do sprawowanego urzędu. Kardynał Gaetani nakłaniał go do zrzeczenia się godności papieskiej, jednak bezskutecznie. Podobno Gaetani kazał zainstalować w "celi" Piotra Morone, ukryty otwór, przez który szeptał, gdy Celestyn V spał, następujące słowa: "Celestynie, Celestynie, ustąp z urzędu, zbyt ciężkim on dla ciebie". Cichy, zabobonny i gorliwy Celestyn V rad, iż tajemniczy głos należy do samego Boga, posłusznie ustąpił z urzędu papieża. Wtedy sprzyjającą sytuację wykorzystał kardynał Gaetani i w niedługim czasie zasiadł na tronie piotrowym.
Bonifacy był pierwszym papieżem, który bullą Antiquorum habet ogłosił rok 1300 rokiem jubileuszowym dla wszystkich pielgrzymów odwiedzających grób świętego Piotra (dla Włochów pobyt trzydziestodniowy, dla pozostałych piętnastodniowy). Papież zapowiedział odpust zupełny, co było nowością, ponieważ do tej pory odpust zupełny dotyczył wyłącznie uczestników wypraw krzyżowych.
Villani, kronikarz Florencji, napisał na podstawie własnych obserwacji, że do Rzymu przybywało codziennie około 30 000 pielgrzymów, zaś ofiary były tak duże, że dwóch kleryków przez cały czas musiało zbierać pieniądze grabiami. Wśród pielgrzymów z Polski był również Władysław Łokietek.
Pontyfikat Bonifacego upłynął pod znakiem konfliktu z królem Francji Filipem IV Pięknym. Filip, uwikłany w walki z Anglikami, finansował działania wojenne z podatku nałożonego na duchownych. Bonifacy potępił te praktyki bullą Clericis laicos z 1296 r. W odpowiedzi Filip zakazał wywożenia złota i innych cennych towarów z Królestwa Francji. Papież nie mógł więc pobierać świętopietrza z Francji, co spowodowało, iż w zamian za zniesienie ograniczeń Bonifacy przyznał Filipowi prawo do pobierania podatku od kleru. W roku 1298 wydał trzecią cześć korpusu prawa kanonicznego Sextus.
W roku 1302 Bonifacy wydał bullę Unam Sanctam, w której zawarł fundamentalne poglądy dla przyszłości Kościoła:

•     niezależność władzy świeckiej od duchowej jest herezją manichejską;
•     poza Kościołem katolickim nie ma zbawienia ani odpuszczenia grzechów;
•     jeśli władza ziemska błądzi, powinna być osądzona przez władzę duchową, a jeśli najwyższa władza duchowa błądzi, jej sędzią może być tylko Bóg, nie człowiek;
•     posłuszeństwo Biskupowi Rzymu jest konieczne do osiągnięcia zbawienia.

Bulla wywołała furię Filipa IV. Oskarżył on Bonifacego o nadużycia seksualne (m.in. biseksualizm i pedofilię), bluźnierstwa (Eucharystia miała być dla niego tylko "mąką i wodą", niewiara w życie pozagrobowe, konszachty z diabłem, twierdzenie, iż grzechy cielesne nie są grzechami), zamordowanie Celestyna V, kupczenie godnościami kościelnymi, jedzenie mięsa w okresie postu, uzurpację urzędu papieskiego i herezję.

Filip zwołał latem 1303 r. sąd nad Bonifacym, na który zawezwano również papieża. Bonifacy oczywiście się nie stawił. Filip wysłał więc swojego zaufanego doradcę Wilhelma Nogareta z 1600 zbrojnych by aresztował papieża. Bonifacy uciekł z Rzymu do rodowego pałacu Gaetanich na skale Anagni, ale i tam dopadł go Nogaret. Legista zażądał ustąpienia Bonifacego, na co papież zdecydowanie odmówił. Wywiązała się kłótnia, w wyniku której towarzyszący Nogaretowi Sciarra Colonna, zaprzysięgły wróg Gaetanich, spoliczkował Bonifacego żelazną rękawicą.
W wyniku wstrząsu psychicznego 68-letni papież postradał rozum. Aresztowany przez Nogareta i przewieziony do Rzymu zmarł w napadzie szaleństwa 11 października 1303 r. Pochowano go w krypcie Bazyliki św. Piotra. W roku 1305 otworzono jego grób, okazało się, że ciało papieża nie uległo rozkładowi. Nie ugasiło to wściekłości Filipa IV, który kazał papieżowi Klemensowi V wykopać zwłoki Bonifacego i spalić je na stosie.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Bonifacy_VIII

Święto katolickie obchodzone w czwartek po oktawie Zesłania Ducha Świętego ku czci Najświętszego Sakramentu. Wyrosło na gruncie adoracyjnych tendencji pobożności eucharystycznej przełomu XI i XII w., stanowiących reakcję na kwestionowanie realnej obecności Chrystusa w Eucharystii przez niektórych teologów średniowiecznych (Berengar z Tours).
Bezpośrednią przyczyną ustanowienia święta były objawienia błogosławionej Julianny z Cornillon, która miewała widzenia jaśniejącej tarczy z ciemną plamą, co interpretowano jako znak braku w kalendarzu liturgicznym specjalnego dnia poświęconego uczczeniu Najświętszego Sakramentu. Pod wpływem tych objawień biskup Robert ustanowił 1246 takie święto dla diecezji w Liège (Leodium), 1252 rozszerzone na Germanię. 1264 papież Urban IV wprowadził je jako festum Corporis Christi w całym Kościele. 1391 papież Bonifacy IX polecił obchodzić Boże Ciało wszędzie, gdzie dotąd tego nie czyniono.
W Polsce po raz pierwszy świętowane 1320 w diecezji krakowskiej na polecenie biskupa Nankera.
Autorem rzymskiego oficjum brewiarzowego i formularza mszalnego Bożego Ciała jest wg tradycji św. Tomasz z Akwinu. Tzw. procesję teoforyczną wprowadzono później niż święto, prawdopodobnie 1265-1275 w Kolonii, w XV w. praktykowano ją w Niemczech, Anglii, Francji, Polsce i północnych Włoszech.
Obecnie odbywana do 4 ołtarzy z hostią niesioną w monstrancji, którą na zakończenie udzielane jest błogosławieństwo na 4 strony świata. Ze świętem związane były od początku XIV w. widowiska parateatralne (np. żywe obrazy) bądź teatralne.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Istota transcendentna o charakterze nieosobowym bądź, znacznie częściej, osobowym (osoba), stanowiąca niekiedy wcielenie sił kosmicznych, która uważana jest za przyczynę i podstawę istnienia świata i człowieka. Bóg stanowi przedmiot wiary i najwyższą wartość w większości religii (religia, sacrum), w niektórych uważany też bywa za zbawiciela. Wiedzę o sobie przekazuje ludziom w formie objawienia zapisanego w świętych księgach (Pismo Święte, Koran, Wedy, itp.) lub przekazywanego ustnie (tradycja). Wiedzę tę można też pozyskać drogą poznania mistycznego lub, do pewnego stopnia, poprzez spekulacje intelektualne.
W sposób najbardziej rozwinięty koncepcja Boga uformowana została w wielkich religiach monoteistycznych: judaizmie, islamie i chrześcijaństwie oraz w hinduizmie, ale jej zalążki znaleźć można już w religiach pierwotnych i politeistycznych (np. kult Magna Mater).
W judaizmie i islamie Bóg pojmowany jest jako jedyny w sensie absolutnym. W chrześcijaństwie jawi się jako Trójca Święta. Triadyczna koncepcja, choć w zupełnie innym rozumieniu - tzw. Trimurti - występuje również w hinduizmie.
W trzech pierwszych religiach Bóg jest przedstawiany jako byt osobowy, niezależny od niczego, a równocześnie sprawczy w stosunku do wszystkiego. Podkreśla się jego doskonałość - wszechwiedzę, wszechmoc, wszechobecność, sprawiedliwość, dobroć itp., wydobywając z czasem coraz mocniej element Jego ojcowskiej miłości w stosunku do własnych dzieł, zwłaszcza do ludzi. Sam akt stwórczy interpretuje się jako absolutnie wolny wyraz owej miłości. Nie wyklucza to traktowania Boga jako sędziego, który nagradza dobro i surowo karze zło.
W hinduizmie, ewoluującym w trakcie swego rozwoju od politeizmu do ujęć bliskich monoteizmowi, odnaleźć można zarówno nieosobową koncepcję brahmana, jak i osobową Iśwary (najpełniejszy wyraz znalazła w myśli Ramanudży).
Z wielkich religii uniwersalistycznych tylko buddyzm odrzuca koncepcję Boga osobowego. Najwyższą rzeczywistością jest tu pustka, śunjata, która stanowi podłoże całego świata zjawiskowego, postrzeganego jako kołowrót wcieleń (metempsychoza, sansara) nie mający początku ani końca. Przypadek buddyzmu, i np. bliskiego mu w tym względzie dźinizmu, dowodzi, że Boga i religii nie łączy jakiś związek konieczny.
Religijne koncepcje Boga rozwijane są i systematyzowane przez różne odmiany teologii. Własne ujęcia kwestii Boga wypracowała również filozofia. Od początku poszukiwała ona odpowiedzi na pytanie o Jego udział w powstaniu świata, a także o Jego rolę jako gwaranta kosmicznego porządku ontologicznego i moralnego, co zaowocowało np. koncepcjami Demiurga u Platona i Pierwszego Poruszyciela u Arystotelesa.
Z ujęć późniejszych, oprócz tradycyjnych teorii teistycznch (teizm), których przykład stanowić może myśl św. Augustyna czy św. Tomasza z Akwinu, na uwagę zasługują: neoplatońska teoria Prajedni, z której wyemanowało wszystko, co jest (neoplatonizm), oraz panteizm i deizm, a ze współczesnych kierunków np. neotomizm, personalizm katolicki, chrześcijański egzystencjalizm.
Interesujące ujęcie kwestii Boga prezentuje tzw. filozofia dialogu (lub spotkania), postrzegająca Go jako absolutne Ty, w obliczu którego "staje się" (tj. wyłania, trwa i utrwala) autentyczne Ja każdego z ludzi. Wysiłki współczesnej teologii i filozofii zmierzają, ogólnie rzecz biorąc, do odantropomorfizowania Boga (tj. oczyszczenia Jego wizerunku z rozmaitych przypisanych mu w ciągu stuleci cech ludzkich), przy ciągłym traktowania Go na sposób osobowy.
Jednym z fundamentalnych filozoficzno-teologicznych problemów związanych z kwestią Boga jest Jego stosunek do zła, dyskutowany przede wszystkim w ramach teodycei. Ważne miejsce zajmuje też sprawa dowodów Jego istnienia (opracowywali je m.in. św. Tomasz z Akwinu, św. Anzelm z Canterbury).

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

1. W religiach politeistycznych obiekt kultu religijnego. Może mieć charakter czysto duchowy lub, jak wierzą wyznawcy, przybierać różne postaci, np. zwierząt, które czci się jako święte (zoolatria, zoomorfizm), a także półzwierząt, roślin, planet, gwiazd, zjawisk przyrody (bóstwo solarne i lunarne, bóstwo uraniczne, bóstwo telluryczne), wreszcie idoli.
Wyobrażenie bóstwa odznacza się też często antropomorfizmem. Ze względu na spełniane funkcje rozróżnia się bóstwa życia i śmierci, płodności (kulty agrarne), miłości, wojny itp. Ze względu na zasięg - bóstwa lokalne, plemienne, narodowe, ponadnarodowe.
Grupa bóstw powiązanych ze sobą określonymi związkami pokrewieństwa i zależnościami hierarchicznymi tworzy panteon. O ich losach opowiadają mity.
2. W teologii chrześcijańskiej jedno z określeń natury Boga, używane np. w odniesieniu do Jezusa Chrystusa jako Syna Bożego (Trójca Święta).

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Całun święty, płótno długości 4,36 m, szerokości 1,10 m, w które wg tradycji chrześcijańskiej owinięte było ciało Jezusa Chrystusa, złożonego w grobie. Wspominają o nim apokryfy z I i II w., kiedy znajdowało się w Jerozolimie, przechowywane przez tamtejszą wspólnotę chrześcijańską. W VII w. pisał o nim m.in. św. Jan Damasceński. Po zajęciu w 637 Jerozolimy przez Arabów płótno złożono w skarbcu cesarskim w Konstantynopolu.
W 1204, gdy krzyżowcy opanowali Konstantynopol, płótno zostało wywiezione do Francji i pozostawało w posiadaniu rodziny de Toncy, następnie w drodze małżeństwa przeszło w 1355 na rodzinę de Charney, która w tym samym roku wybudowała w Lirey świątynię i złożyła w niej płótno jako relikwię. W 1452 otrzymała go żona Ludwika I, księcia Sabaudii, i przeniosła do Chamnery. Od 1578 całun znajduje się w katedrze Św. Jana Chrzciciela w Turynie (stąd jego nazwa).
Dla chrześcijan jest cenną relikwią, będącą świadectwem zmartwychwstania Chrystusa, dla uczonych obiektem wszechstronnych badań naukowych. Dotychczasowe badania wykazały, że płótno pochodzi z czasów życia Chrystusa, tkane jest metodą stosowaną w tamtych latach i posiada dwa rodzaje znaków - jedne odzwierciedlają zarys konturów ciała, drugie są śladami ran, m.in. na rękach i nogach, opuchniętej twarzy o strzaskanym nosie i bliznach po cierniowej koronie oraz licznych uderzeń.

Źródło: http://portalwiedzy.onet.pl

Płótno zawierające obraz dwustronnego (od przodu i od tyłu) odwzorowania postaci człowieka. Na materiale widoczne są liczne czerwone ślady.

Według tradycji chrześcijańskiej w płótno to został po śmierci owinięty Jezus Chrystus, a charakter i umiejscowienie śladów odpowiada opisowi jego ran w Ewangelii. Obraz powstał według niej samoistnie (wypalił się na owiniętym dookoła ciała materiale), pod wpływem jakiejś energii, w momencie zmartwychwstania, a czerwone ślady to krew Jezusa.

W przeszłości istniało w Europie co najmniej kilkadziesiąt całunów-relikwii, z podobnym wyobrażeniem ciała poranionego Chrystusa, jednak zaginęły one w czasie wojen i kataklizmów; część zidentyfikowano jako bez wątpienia fałszywe.

Kościół katolicki ani inne chrześcijańskie kościoły czy związki kościelne nie określają, czy jest to naprawdę całun, w który owinięto Jezusa Chrystusa. Zostało to zostawione osobistym osądom wierzących. Według oficjalnego stanowiska Kościoła katolickiego autentyczność całunu nie ma związku z prawdziwością nauczania Chrystusa.

Nauka interdyscyplinarna zajmująca się badaniem całunu to syndologia (od włoskiego określenia Santa Sindone, czyli "święty całun").

http://pl.wikipedia.org/wiki/Ca%C5%82un_tury%C5%84ski

Z wł. Volto Santo di Manoppello – relikwia chrześcijańska, która znajduje się w sanktuarium w miasteczku Manoppello we Włoszech. Na tkaninie uwieczniony jest wizerunek, który jest uważany za wizerunek Jezusa Chrystusa.
Volto Santo, co po włosku znaczy Święte Oblicze, jest tkaniną o wymiarach 17 cm (szerokość) x 24 cm (długość), która od 1638 roku przechowywana i wystawiana jest w kapucyńskim kościele Sanctuario di Volto Santo w obustronnie oszklonej monstrancji (obraz jest przezroczysty). Materiał, na którym znajduje się wizerunek, to bisior, a charakteryzuje się on tym, że nie da się na nim nałożyć pigmentu (nie da się na nim malować). Sposób powstania wizerunku nie jest znany, podobnie jak wiek całunu.

Według siostry zakonnej Blandina Paschalis Schlömer pochodzącej z Manoppello, całun turyński ma taki sam układ ran i proporcji twarzy, co całun z Manoppello.

Według tezy niemieckiego dziennikarza, rzymskiego korespondenta dziennika "Die Welt", Paula Badde, przekazanej w książce Boskie Oblicze całun z Manoppello jest najprawdopodobniej oryginałem chusty św. Weroniki z Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Kopia chusty ma znajdować się wciąż w Watykanie, a oryginał miał zostać wywieziony z Rzymu podczas Sacco di Roma w 1527 r. Autor omawia też zbieżność wizerunku z Całunem Turyńskim oraz niemożność współczesnej nauki w wyjaśnieniu genezy portretu.
Papież Benedykt XVI odwiedził Sanktuarium Volto Santo w Manoppello w dniu 1 września 2006 – była to pierwsza wizyta papieska w tym miejscu.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Ca%C5%82un_z_Manoppello

Wł. święte pole – rodzaj cmentarza spotykany we Włoszech do XIX w. w kształcie czworoboku otoczonego krużgankami otwartymi do wnętrza. Pośrodku znajdowała się kaplica, a grobowce w krużgankach. Epitafia umieszczano na ścianie wewnętrznej.
Najbardziej znane pochodzi z XIII-XV w., znajduje się w Pizie.

Źródło: http://pl.wikipedia.org