Leśmian Bolesław

Urodzony(-a): 22 Styczeń 1877 ( w Warszawie)

Zmarł(-a): 05 Listopad 1937 ( w Warszawie)

Pochowany (-a): na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

---

Życiorys

Właściwie Bolesław Lesman – polski poeta pochodzenia żydowskiego, tworzący w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Stryjeczny brat innego polskiego poety, Jana Brzechwy i siostrzeniec poety Antoniego Langego (któremu zawdzięcza spolszczoną formę jego nazwiska (inne źródła podają Franca Fiszera)).

Autor baśni prozą oraz słynnych erotyków (m.in. W malinowym chruśniaku) nawiązujących do egzystencjalizmu oraz filozofii Henriego Bergsona. Uznany za najbardziej nowatorską, najoryginalniejszą i najbardziej skrajną indywidualność twórczą literatury polskiej XX wieku, u której pośmiertnie dopatrywano się poetyckiego geniuszu; za życia zaś określany jako epigon Młodej Polski. Twórca nowego typu ballady. Od jego nazwiska pochodzi termin określający specyficzną grupę neologizmów – leśmianizmy.

Urodził się w zasymilowanej rodzinie inteligencji żydowskiej. Ojciec poety Józef Lesman pochodził z księgarskiej rodziny, matka – Emma z domu Sunderland (1852–1887) z rodziny prawniczej. Młodość spędził na Ukrainie, w Kijowie. Tam ukończył prawo na Uniwersytecie Świętego Włodzimierza.

Od 1901 przebywał w Warszawie. Następnie udał się w podróż najpierw do Niemiec, a potem do Francji. Pierwszą miłością Leśmiana, była spokrewniona z nim malarka Celina Sunderland. W Paryżu poznał i wkrótce poślubił inną malarkę – Zofię Chylińską. W późniejszych latach emocjonalnie związany był z Dorą Lebenthal, dla której napisał cykl erotyków Malinowy chruśniak. Znalazł się w kręgu modernizmu i poprzez swojego znajomego, Zenona Przesmyckiego, rozpoczął współpracę z pismem „Chimera”. Od 1911 współtworzył Teatr Artystyczny w Warszawie. W latach 1912–1914 przebywał we Francji.

Po I wojnie światowej, jesienią 1918 przeniósł się do Hrubieszowa, gdzie pracował jako rejent, a następnie w 1922 do Zamościa, gdzie miał notariat. W 1929 zastępca Leśmiana skradł 20 tysięcy złotych, pozorując włamanie i uciekając. Leśmian, jako odpowiedzialny za pracownika, zobowiązany był pokryć całą sumę, a dodatkowo zaległe podatki. Żona ofiarowała na ten cel swój diadem, lecz Leśmian wrócił od jubilera z Warszawy bez pieniędzy, co spowodowało wyprowadzkę żony do Łomży.

W roku 1933 został członkiem Polskiej Akademii Literatury. W 1935 przeniósł się wraz z rodziną (żoną i dwiema córkami) do Warszawy.

Zmarł 5 listopada 1937 w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

Leśmian był niski, miał około 155 cm wzrostu.

Twórczość

Choć życie Leśmiana przypada na XX-lecie międzywojenne, jego twórczość ucieka od wpływu historii, realizuje się raczej w wymiarach filozoficzno-metafizycznym i psychologicznym. Czerpał z twórczości baroku, romantyzmu, Młodej Polski. Wpływy romantyczne to przede wszystkim wszystko to, co mistyczne, spirytualne, paranormalne; co głęboko powiązane z Naturą oraz Bogiem.

Leśmian dużo czerpał z dramatu romantycznego, stosował ironię, paradoksy, odświeżał i unowocześniał balladę.

Leśmian w swej poezji wskrzesił świat fantastyczny, w tej ucieczce od rzeczywistości można doszukać się buntu szczególnie względem nudnego, stereotypowego mieszczaństwa. Jako pasjonat Nietzschego Leśmian czuł niechęć do ludzi biernych, przeciętnych. Ideałem dlań był wolny i niezależny człowiek renesansu.

W jego poezji wyraźne są wpływy symbolizmu. Koncepcja symbolu łączyła się też z celami filozoficznymi, a poezja Leśmiana to niewątpliwie poezja filozoficzna, szczególnie osadzona w filozofii Henriego Bergsona.

Niedoceniony przez epokę, odsunął się od społeczeństwa, a nawet stał się wobec niego agresywny. Jego frustracja odbijała się w niechęci do spraw zwykłych, codziennych, szarych. Uciekał więc w świat poezji i stworzył serię Oddaleńcy. W wierszach tych występuje podmiot zbiorowy, który staje się jakby głosem wszystkich rozgoryczonych ludzi, którzy przez swoją indywidualność, inność, wrażliwość, nie mogą się dostosować do jałowego mieszczańskiego życia.

Leśmian nie poprzestaje jednak na totalnej negacji – pokazuje też pewien ideał człowieka nazywanego człowiekiem pierwotnym. Człowiek prymitywny zaś posiadał – tak pożądane przez Leśmiana – cechy twórcze. Jego przemyślenia i życie determinowane były bezpośrednio przez żywioły i metafizykę. Jako głęboko związany z naturą intuicyjnie wsłuchiwał się w swoje wewnętrzne "ja". W tej koncepcji powracają idee Bergsona, a także Giambattisty Vico.

Sen u Leśmiana jest jednym ze sposobów istnienia świata poetyckiego i sposobem na jego organizację, to forma kontaktu podmiotu lirycznego ze światem.

Problem Boga to dla Leśmiana próba oparcia swej wiary o któryś z wierzchołków trójkąta filozoficznego: Natura-Bóg-Człowiek. Można w twórczości Leśmiana wyróżnić dwie ścieżki: antropologiczną z problemem mitu religijnego i egzystencjalną. Ta pierwsza to szukanie podobieństwa między Bogiem i człowiekiem. Na ścieżce egzystencjalnej rozpatrywał skrzyżowanie antropologii z teizmem, przeciwstawiał życie ziemskie metafizyce. Bóg nie był już przedłużeniem człowieka, ale znajdował się w opozycji do niego, stosunki między nimi były pełne tragizmu i niepewności. Boskimi cechami obdarzył poeta Naturę – wszechpotężna, wszechwładna, wszechwieczna. Ujęcia panteistyczne są obecne w większości utworów traktujących o przyrodzie.

Poezję Leśmiana można śmiało nazwać poezją wezwania do miłości. Poeta spiera się z Bogiem, porusza kwestie egzystencjalne, by w końcu opowiedzieć się po stronie miłości i erotyki.

Leśmianowska metafizyka wiązała się z ludowością – i to właśnie w niej realizują się światopoglądowe kwestie powrotu do natury i pierwotności. Stanowi studium archetypu natury ludzkiej. Dla poety stworzenie pierwotnego, ludowego mikrokosmosu stało się próbą przedstawienia rozważań na temat stosunku natury i człowieka, jednostki i zbiorowości, sztuki i metafizyki.

Jego wiersze były melodyjne, a Leśmian przestrzegał surowych zasad konstrukcji sylabotonicznej.

Bolesław Leśmian utworzył dla swoich utworów wiele neologizmów.

Najważniejsze dzieła

- Zbiory wierszy:

• Sad rozstajny (1912)
• Łąka (1920)
• Napój cienisty (1936)
• Dziejba leśna (1938)- wydanie pośmiertne
• Poezje wybrane (1974)
• Poezje zebrane (1993)

- Zbiory baśni prozą:

• Klechdy sezamowe (1913)
• Przygody Sindbada Żeglarza (1913)
• Klechdy polskie (1956)
• Dramat mimiczny "Skrzypek opętany"

- Eseje i szkice literackie
 

- Powieść Sezamowe prace, która jest parodią Syzyfowych prac
 

- Przekłady (Niesamowite opowieści Edgara Allana Poe)
 

- Z pism... (t. 1-3 1959-65)

Leśmian w piosenkach

• 1973: Czeslaw Niemen, Com uczynil - Album: Marionetki
• 1984: Marek Grechuta i Krystyna Janda, W malinowym chruśniaku – teksty większości utworów
• 1991: Grzegorz Turnau, Naprawdę nie dzieje się nic – teksty utworów "Jakieś inne słowa", "We śnie"
• 1992: Krzysztof Myszkowski, Boże, pełen w niebie chwały – tekst utworu "Boże, pełen w niebie chwały"
• 1992: Stare Dobre Małżeństwo, Ciało me wklęte w korowód istnienia – tekst utworu "Ciało me, wklęte w korowód istnienia"
• 1997: Grzegorz Turnau, Tutaj jestem – tekst utworu "Szli tędy ludzie"
• 2002: Grzegorz Turnau, Nawet – motywy w tekście utworu "Szukaj przygody"
• 2002: Stanisław Sojka, Soykanova – tekst utworu "Gdybym..."
• 2006: Cisza jak ta, Sen natchniony – teksty utworów "Płacz", "Jak niewiele znaków"
• 2008: Żywiołak, Świdryga i Midryga - tekst utworu "Świdryga i Midryga"
• 2008: Żywiołak, Psychoteka - tekst utworu "Karczma"

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Boles%C5%82aw_Le%C5%9Bmian

---

Ciekawostki, anegdoty

Bolesław Leśmian

A on biegł wybrzeżami coraz innych światów,

Odczłowieczając duszę i oddech wśród kwiatów

• Źródło: Topielec

Będą czekał na ciebie z dłonią na zasuwie,

Zasłyszawszy twój szelest, z nóg zdejmę obuwie,

Wyjdę bosy na spotkanie,

Śpiewający niespodzianie.

A śpiewając, pomyślę, że pacierze mówię.

• Źródło: Łąka, II

Com uczynił, żeś nagle pobladła?

Com zaszeptał, żeś wszystko odgadła?

Jakże milcząc poglądasz na drogę!

Kochać ciebie nie mogę, nie mogę!

• Źródło: Com uczynił...

Dwunastu braci, wierząc w sny, zbadało mur od marzeń strony,

A poza murem płakał głos, dziewczęcy głos zaprzepaszczony.

• Źródło: Dziewczyna

Gdybym spotkał ciebie znowu pierwszy raz,

Ale w innym sadzie, w innym lesie –

Może by inaczej zaszumiał nam las

Wydłużony mgłami na bezkresie....

• Źródło: Gdybym spotkał ciebie znowu pierwszy raz

Już świt pierwszą roznietą złoci się po ścianie,

Gdy właśnie słychać kroki i do drzwi pukanie...

Więc zrywam się i biegnę! Wiatr po niebie dzwoni!

Serce w piersi zamiera... Nie!... To – Bóg, nie oni!...

• Źródło: Urszula Kochanowska

Lecz ty jedna mnie poznasz niezłomnie,

Gdy, twe imię śpiewając w doliny,

Z raną w piersi, zmieniony ogromnie

Przyjdę jutro, choć nie znam godziny...

• Źródło: Przyjdę jutro, choć nie znam godziny

Lubię szeptać ci słowa, które nic nie znaczą –

Prócz tego, że się garną do twego uśmiechu,

Pewne, że się twym ustom do cna wytłumaczą –

I nie wstydzą się swego mętu i pośpiechu.

• Źródło: Lubię szeptać ci słowa

Nic – tylko płacz i żal i mrok i niewiadomość i zatrata!

Takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata?

• Źródło: Dziewczyna

To niepoprawny Istnieniowiec! Poeta!

 – znawca mgły i wina.

Nadskakujący snom – manowiec,

wieczności śpiewna krzątanina.

• Źródło: Srebroń

W szyciu nic nie ma, oprócz szycia,

Więc szyjmy, póki starczy siły!

W życiu nic nie ma, oprócz życia,

Więc żyjmy aż po kres mogiły!

• Źródło: Szewczyk

Źródło: http://pl.wikiquote.org/wiki/Boles%C5%82aw_Le%C5%9Bmian

---

Galeria