Iwaszkiewicz Jarosław Leon

Urodzony(-a): 20 Luty 1894 ( w Kalniku koło Kijowa)

Zmarł(-a): 02 Marzec 1980 ( w Warszawie)

Pochowany (-a): na cmentarzu w Brwinowie pod Warszawą.

---

Życiorys

Pseudonim Eleuter – polski pisarz (prozaik, poeta i eseista), tłumacz, współtwórca grupy poetyckiej Skamander, współpracownik Wiadomości Literackich, wieloletni redaktor naczelny Twórczości.

Jego żoną była pisarka i tłumaczka Anna Iwaszkiewiczowa z d. Lilpop. Miał z nią dwoje dzieci: Marię (ur. 1924) i Teresę (ur. 1928). Dalekim krewnym poety był kompozytor Karol Szymanowski.

Urodzony jako Leon Iwaszkiewicz (imię metrykalne), nazywany imieniem Jarosław w najbliższej rodzinie (w oficjalnych dokumentach zapisano je dopiero po 1945). Naukę rozpoczął w 1902 w szkole w Warszawie, w 1904 przeniósł się wraz z rodziną do Elizawetgradu (dziś Kirowohrad), gdzie uczęszczał do liceum, a od 1909 mieszkał i uczył się w Kijowie w liceum nr 4. W tymże liceum, w związku z poznaniem uzdolnionych artystycznie kolegów (zwłaszcza Mikołaja Niedźwiedzkiego, którego określał jako swój uniwersytet) oraz nauczycieli, podjął pierwsze próby twórcze, głównie w zakresie komponowania utworów muzycznych, ale także poezji. Po maturze rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Kijowskim, których jednak nie ukończył. Studiował także w konserwatorium w Kijowie.

Pod koniec nauki w liceum i na początku studiów pracował też jako korepetytor, odbywając wtedy wiele podróży po dworach polskich i rosyjskich na terenie Polski i Ukrainy Naddnieprzańskiej, z których wrażenia będą kanwą licznych późniejszych utworów. Szczególnie istotny dla jego twórczości był pobyt w Byszewach koło Łodzi i znajomość z tamtejszym środowiskiem szlacheckim. W 1918 w związku z rozszerzającym się chaosem rewolucyjnym na Kijowszczyźnie wyjechał do Warszawy.

Na początku lat 20. służył w stacjonującym w Ostrowie Wielkopolskim 221. Pułku Piechoty złożonym głównie z ochotników (towarzyszył mu m.in. Aleksander Wat). Od 1928 zamieszkał wraz z z żoną w Podkowie Leśnej w posiadłości Stawisko. Dzisiaj znajduje się w niej muzeum.

W latach 1923–1925 był sekretarzem marszałka Sejmu Macieja Rataja. Od 1927 pracował w dyplomacji. Pełnił obowiązki sekretarza ambasady RP w Kopenhadze (1932–1935) i Brukseli (1935–1936).

W czasie II wojny światowej działał w strukturach Polski Podziemnej w wydziale kultury i sztuki. Współpracował z prof. Lorentzem przy ratowaniu zabytków kultury. Willa w Stawiskach przez cały okres okupacji, a zwłaszcza po upadku Powstania warszawskiego, była schronieniem dla wielu Polaków i Żydów zagrożonych aresztowaniem. W szczytowym momencie w majątku ukrywało się ponad 40 osób.

W latach 1945–1946, 1947–1949 i 1959–1980 pełnił funkcję prezesa Związku Literatów Polskich. Od marca 1947 do grudnia 1948 wydawał pismo "Nowiny Literackie", które miały w jego zamierzeniu wznowić tradycje "Wiadomości Literackich". Po wojnie bezpartyjny poseł na Sejm PRL I, II, III, IV, V, VI i VII kadencji, przewodniczący Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju.

Pochowany 5 marca 1980 (na jego życzenie w mundurze górniczym) na cmentarzu w Brwinowie pod Warszawą.

Muzeum życia i twórczości Jarosława Iwaszkiewicza (Muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów) otwarto po śmierci pisarza w willi Stawisko w Podkowie Leśnej.

Jarosław Iwaszkiewicz był biseksualistą. Motywy homoseksualne były poruszane przez niego zarówno w poezji, jak i prozie. W swoich zapiskach intymnych, dzienniku i listach wprost określa siebie jako homoseksualistę. Wynikało to raczej z jego generacyjnych przyzwyczajeń do określeń z poprzedniej epoki. W świetle współczesnego rozumienia orientacji seksualnych i jego biografii można scharakteryzować go jako biseksualistę.
Nagrody i odznaczenia

Za swoją działalność literacką i polityczną otrzymał wiele nagród i odznaczeń, m.in. tytuły doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego (1971) i Jagiellońskiego (1979).

W 1936 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury. Odznaczony także Orderem Budowniczych Polski Ludowej.

Twórczość

Debiutował w 1915 wierszem Lilith w kijowskim piśmie "Pióro". Debiut książkowy to Oktostychy w 1919.

Poezja

• Oktostychy – 1919
• Dionizje – 1922
• Kasydy zakończone siedmioma wierszami (proza poetycka i wiersze) – 1925
• Księga dnia i księga nocy. Poezje – 1929
• Powrót do Europy – 1931
• Lato 1932 – 1933
• Inne życie – 1938
• Wiersze wybrane – 1946
• Ody olimpijskie – 1948
• Warkocz jesieni i inne wiersze – 1954
• Ciemne ścieżki – 1957
• Dzieła. Wiersze – 1958
• Jutro żniwa – 1963
• Krągły rok – 1967
• Śpiewnik włoski – 1974
• Mapa pogody – 1977

Powieści, nowele i opowiadania

• Zenobia Palmura (powieść poetycka) – 1920
• Legendy i Demeter – 1921 (zawartość: Legenda o św. Merkurym Smoleńskim, Legenda o Baszcie św. Bazylego, Legenda o św. Balbinie Nieznanej, Gody jesienne, Demeter)
• Hilary, syn buchaltera (powieść) – 1923
• Siedem bogatych miast nieśmiertelnego Kościeja (proza poetycka) – 1924
• Księżyc wschodzi (powieść) – 1925
• Pejzaże sentymentalne (opowiadania i felietony) – 1926 (zawartość: Przedmowa, Czytanie Sienkiewicza, Morze, Pod Howerlą, Jak się po Polsce jeździ samochodem, Dojazd do Zakopanego, Wieczór wigilijny, Wiosna w Paryżu, Śnieg, Odwiedziny u Karola Ludwika Philippe, List o piesku naczelnika stacji Conegliano, Niebo, Muzyka gór, Sandomierz, Wiosna i wojny 1918, Poziomka, Ojczyzna Peyrola i Misillona, Ranek w Bois de Boulogne, Nocleg w górach)
• Zmowa mężczyzn (powieść) – 1930
• Panny z Wilka (zbiór opowiadań) – 1932 (zawartość: Panny z Wilka, Brzezina)
• Czerwone tarcze (powieść) – 1934
• Młyn nad Utratą (opowiadania) – 1936 (zawartość: Nauczyciel, Młyn nad Utratą)
• Dwa opowiadania – 1938 (zawartość: Słońce w kuchni, Anna Grazzi)
• Pasje błędomierskie (powieść) – 1938
• Stara cegielnia. Młyn nad Lutynią (opowiadania) – 1946
• Nowa miłość i inne opowiadania – 1946 (zawartość: Nowa miłość, Róża, Zygfryd, Bitwa na równinie Sedgemoor, Matka Joanna od Aniołów)
• Nowele włoskie – 1947 (zawartość: Koronki weneckie I, Koronki weneckie II, Kongres we Florencji, Voci di Roma, Hotel Minerwa, Powrót Prozerpiny, Stracona noc)
• Wycieczka do Sandomierza (powieść dla młodzieży) – 1953
• Ucieczka Felka Okonia (opowiadania) – 1954
• Opowiadania. 1918–1953, t. I–II – 1954 (zawierają oprócz wcześniej drukowanych: Przy moście, Śniadanie u Teodora, Ikar, Światła małego miasta, Cmentarz w Toporowie, Młyn nad Kamionną)
• Opowieści zasłyszane – 1954 (zawartość: Opowiadanie prowansalskie, Opowiadanie argentyńskie, Borsuk, Kwartet Mendelssohna, Opowiadanie z krainy Papuasów, Opowiadanie brazylijskie)
• Dzieła. Proza poetycka; Dzieła. Powieści, t. I–II; Dzieła. Opowiadania, t. I–II – 1958
• Tatarak i inne opowiadania – 1960 (zawartość: Dziewczyna i gołębie, Dzień sierpniowy, Opowiadanie szwajcarskie, Tatarak, Jadwiga (Dzień kwietniowy), Wiewiórka, Dzień listopadowy)
• Kochankowie z Marony (powieść) – 1961
• Sława i chwała (powieść), t. I – 1956; t. II – 1958; t. III – 1962

• Heydenreich. Cienie (opowiadania) – 1964
  O psach, kotach i diabłach (opowiadania) – 1968 (zawartość: Opowiadanie z psem, Opowiadanie z kotem, Wzlot, Kościół w Skaryszewie)
  Ogrody – 1974

Dramaty

• Kochankowie z Werony. Tragedia romantyczna w trzech aktach – 1929
• Lato w Nohant. Komedia w trzech aktach – 1937
• Maskarada. Melodramat w czterech aktach – 1939
• Odbudowa Błędomierza. Sztuka w trzech aktach – 1951
• Dzieła. Dramaty – 1958

Wspomnienia

• Książka o Sycylii – 1956
• Książka moich wspomnień – 1957
• Gniazdo łabędzi. Szkice z Danii – 1962
• Portrety na marginesach – 2004

Korespondencja

• Jarosław Iwaszkiewicz, Teresa Jeleńska, Konstanty Jeleński, Korespondencja – 2008

Iwaszkiewicz w piosenkach

• 1997: Grzegorz Turnau, Tutaj jestem – tekst utworu "Takiej drugiej nocy"

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Jaros%C5%82aw_Iwaszkiewicz

---

Ciekawostki, anegdoty

Jarosław Iwaszkiewicz

Smugi jasne, smugi srebrne, smugi szare,

Srebrnowłose, srebrnodźwiękie, ukochane (...).

• Źródło: Deszcz  (przykład aliteracji)

Doszedł do mnie ostatni tom wierszy Czesława Miłosza (jeśli to można nazwać tomem wierszy) i wzbudził we mnie i w mojej Żonie prawdziwy zachwyt. Leży to u mnie na biurku i odczytuję to sobie raz za razem. To bardzo wielki poeta – i tylko u nas tacy poeci mogą się urodzić, z tym przedziwnym zmąceniem. Niby Pan Adam, niby Julek – a nie ten Cyprian okropny królewiak z wysuszonym mózgiem.

• Źródło: Wybrańcy losu, Julia Hartwig, Sic! Warszawa 2006.

Jak kroplę czuć na wardze smak każdej chwili

Rozcinać mocnym nożem welinu białej kartki...

• Źródło: Szczęście

Kocham książkę dlatego, że wprowadza mnie w mój własny świat, że odkrywa we mnie bogactwa, których nie przeczuwałem.

Leje psiakrew, ta jesień tutaj zawsze taka. Czasem później przychodzi, czasem wcześniej. Tym razem przyszła wcześniej, w zeszłym roku była później. Ale zawsze przychodzi taka sama, błoto, miasto źle oświetlone, łuna bije nad Warszawą. I co panu powiem? Złudna łuna, bo jak człowiek do stolicy przyjedzie, to też ciemno, to też głucho, to też smutno…

• Źródło: Wzlot

Nie bądź dumna ze swego szczęścia. Szczęście jest zawsze krótkotrwałe. Ale nurzaj się w chwilach dzisiejszych jak w chłodnych falach wiecznych źródeł.

Nie dla nas winnic modry stok

I winnic wdzięk, i winnic sok,

A dla nas pylny owsa łan

I karczmarz Żyd, i wódki dzban.

• Źródło: Księga dnia i księga nocy. Księga nocy, XXXIII, 1929 rok

Nie ma większego grzechu niż uważać, że wszystko jest jasne i zrozumiałe. Jest to grzech dumy i zaufania do siebie, który chciała popełnić Ewa, gdy pragnęła być bogom równa.

Nikt nikogo jeszcze nie uratował. Sam się człowiek też nie uratuje.

• Źródło: Wzlot

Nim przyjdzie wiosna,

nim miną mrozy,

w ciszy kolebce –

nade mną sosna

nade mną brzoza

witkami szepce.

• Źródło: Nim przyjdzie wiosna.

O czym mam ci powiedzieć, Rosjo, czy to, że Puszkin jest pisarz niebieski?

Czy o tym, że mnie ze wzgardą smagał Dostojewski? (...)

Czy to, że po twym ciele kołysze słodkie i ciężkie zboże?

Czy to, że dzieli nas przepaść, na którą już nic nie pomoże,

Przepaść, która mnie boli i pali, jak nożem zatrutym zadana nieuleczalna rana?

Mam ci rzec, że cię nienawidzę? Czy rzec, że jesteś ukochana?

• Źródło: Do Rosji

Polacy są zbyt inteligentni jak na swe położenie geograficzne.

Opis: przypisywane Iwaszkiewiczowi

Pomyśl, Kostek, ja mam dwadzieścia pięć lat. Powtórz za mną, no, powtarzaj: dwadzieścia pięć lat! Ty rozumiesz, co to jest dwadzieścia pięć lat? Mnie się zdaje, że ja jestem stary, ale to jest młodość, rozumiesz przecie, młodość. A ja jeszcze nie żyłem. I co, nigdy żyć nie będę?

• Źródło: Wzlot

Szczęście jest wówczas pełne, gdy światło poranku budzi dwoje ludzi do dnia pełnego wspólnych czynów i rozmów.

Sztuka rządzenia polega na umiejętności przystosowania się do warunków.

Taka skromna była całe życie, a umiera jak Beethoven. W burzę.

• Źródło: Sława i chwała

Wierzysz w potęgę miłości, napełnia cię ona do tego stopnia, że nie zostawia miejsca na pytania. I dobrze tak jest. Bo skoro dopuścisz do jednego pytania, jednej wątpliwości, pustka zacznie wkradać się do twojego serca.

Wszystko jest bez sensu,

Wszystko pogmatwane,

Jak te winorośle,

Gąszcze cmentarniane.

• Źródło: Piosenka dla zmarłej

Wzywają mnie mej drogi ścieżki pogmatwane.

Samotności wieczystej tajemne potęgi

Mówią, że nie zbuduję, co nie zbudowane.

• Źródło: Włóczęga

Za książką kryje się autor. Jego pisanie jest więc zawsze listem do czytelnika. Piszemy zazwyczaj listy do przyjaciół. Książka jest listem autora do przyjaciela.

Za tysiąc lat

wszystkie kopuły czas wyrówna

i nikt nie będzie znał już naszych imion

• Źródło: Za tysiąc lat

Źródło: http://pl.wikiquote.org/wiki/Jaros%C5%82aw_Iwaszkiewicz

---

Galeria