Bardini Aleksander

Urodzony(-a): 17 Listopad 1913 ( w Łodzi)

Zmarł(-a): 30 Lipiec 1995 ( w Warszawie)

Pochowany (-a): w katakumbach na Starych Powązkach

---

Życiorys

Polski aktor, reżyser teatralny i filmowy oraz pedagog żydowskiego pochodzenia.

Urodził się w Łodzi w rodzinie żydowskiej. W latach 1932–1939 studiował aktorstwo i reżyserię w Państwowym Instytucie Teatralnym w Warszawie. Jego nauczycielami byli Leon Schiller i Aleksander Zelwerowicz.

Przed II wojną światową występował w Teatrze Polskim w Warszawie. Obie okupacje: sowiecką i niemiecką spędził we Lwowie. Od września 1939 do czerwca 1941 pracował jako aktor i reżyser w Polskim Teatrze Dramatycznym we Lwowie. Po zajęciu miasta przez wojska niemieckie został przesiedlony do lwowskiego getta. Po ucieczce na aryjską stronę ukrywał się w prywatnym mieszkaniu. Pracę w teatrze wznowił po ponownym zajęciu Lwowa przez wojska radzieckie w lipcu 1944. W 1945 przeniósł się ze lwowskim zespołem do Katowic.

Zrealizował tam swoje pierwsze większe przedstawienia, m.in. Dom otwarty Michała Bałuckiego. Po pogromie kieleckim w 1946 wyemigrował z Polski.

Po powrocie do kraju w 1950 nawiązał współpracę z warszawskimi teatrami: Wielkim i Polskim. Zrealizował Intrygę i miłość Fryderyka Schillera i Balladynę Juliusza Słowackiego. Ważnym wydarzeniem stała się jego wystawiona w 1955 inscenizacja Dziadów Adama Mickiewicza.

W latach 1958–1960 dyrektor Teatru Ateneum. Był wieloletnim pracownikiem w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie (od 1953 profesor). W latach 70. prowadził popularne programy telewizyjne dla estradowców-amatorów w bloku programowym Studio 2. Nauczał na wydziale dramatycznym Uniwersytetu w Georgii i w Szkole Muzyczno-Dramatycznej w Sztokholmie.

Po siedmiu sezonach pracy w Teatrze Polskim został kierownikiem artystycznym Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi. Był dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Ateneum w Warszawie. Współpracował z Teatrem Współczesnym w Warszawie. Od połowy lat 60. gościnnie reżyserował przedstawienia w Teatrze Starym w Krakowie.
Pod koniec lat 70. zrezygnował z reżyserii i zajęć ze studentami. Był członkiem Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego ITI i jurorem na wrocławskim Przeglądzie Piosenki Aktorskiej.

Wśród spektakli, które reżyserował, na uwagę zasługują: Balladyna, Henryk IV, Sen nocy letniej, Tango, Stara kobieta wysiaduje oraz spektakle telewizyjne – Profesja pani Warren, Trzy siostry. Zrealizował też dzieła operowe m.in. Borysa Godunowa, Otella, Halkę, Straszny" dwór. Grali u niego m.in. Andrzej Łapicki, Henryk Borowski, Bronisław Pawlik, Marek Walczewski, Piotr Fronczewski, Władysław Kowalski, Ewa Ziętek, Krystyna Janda, Joanna Szczepkowska.

Bardini stworzył wiele kreacji aktorskich. Za najbardziej znaczące krytycy uważają rolę Peachuma w Operze za trzy grosze i Giri w Karierze Artura Ui. Widzowie zapamiętali go z ról filmowych m.in. w Sprawie Gorgonowej, Krajobrazie po bitwie, Spirali i Dekalogu.

Pojawiał się w filmach (m.in. u Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego, Krzysztofa Kieślowskiego) i reżyserował przedstawienia telewizyjne. Zajął się także kształceniem młodzieży na przyszłych aktorów i reżyserów m.in. w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej i Teatralnej w Łodzi.

W 1994 obchodził jubileusz 60-lecia pracy artystycznej i zarazem 80. urodzin. Był członkiem Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Zmarł w Warszawie. Jest pochowany w katakumbach na Starych Powązkach.

Filmografia (wybór)

• 1938: Profesor Wilczur jako lekarz
• 1962: Jutro premiera jako dyrektor teatru
• 1962: Spóźnieni przechodnie jako dyrektor szkoły
• 1963: Mansarda jako Struve
• 1968: Zaliczenie jako profesor Karol Krajewski
• 1969: Urząd jako Adwokat Campilli
• 1970: Krajobraz po bitwie jako Profesor
• 1971: Markheim jako Antykwariusz
• 1972: Ocalenie jako profesor
• 1974: Zabójstwo w Catamount (Pittsville – Ein Safe voll Blut) jako właściciel stacji benzynowej
• 1976: Polskie drogi jako naczelnik poczty
• 1977: Sprawa Gorgonowej jako mecenas Maurycy Axer, obrońca Gorgonowej
• 1978: Spirala jako ordynator
• 1984: Bez końca jako mec. Labrador
• 1984: Baryton jako Leon Stern
• 1986: Utolsó kézirat, Az jako Mák
• 1988: Dekalog II jako ordynator
• 1988: Dekalog IV jako człowiek w windzie
• 1988: Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest jako Profesor Steinberg
• 1988: Dotknięci jako doktor Kazimierz Czerwiński
• 1989: Ostatni dzwonek jako członek jury
• 1990: Korczak jako Adam Czerniaków
• 1991: Podwójne życie Weroniki (Double vie de Véronique, La) jako dyrygent
• 1991: Maria Curie (Marie Curie, une femme honorable) jako Charles Bouvard
• 1992: Dotknięcie ręki (Silent touch, The) jako profesor Kern
• 1992: Kamienna dolina (Valle di pietra, La)
• 1992: Beltenebros jako Bernal
• 1993: Obcy musi fruwać jako Widz na premierze
• 1993: Trzy kolory. Biały jako Notariusz
• 1993: Przeklęta Ameryka (Auf Wiedersehen Amerika) jako Pastor Ladislaus
• 1994: Komisarz Rex – pilot serialu (profesor przyjaciel Richarda Mosera)

Polski dubbing

• 1965: Wątła nić − Dr Coburn

Odznaczenia i nagrody

• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1993)
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1959)
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Medal Komisji Edukacji Narodowej
• Nagroda na I Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych za reżyserię sztuki "Próba sił" Jerzego Lutowskiego (1951)
• Tyt "Zasłużony Nauczyciel PRL" – nagroda ministra kultury i sztuki (1973)
• "Złoty Szczupak" na Festiwalu TV w Olsztynie (1977)
• "Złoty Ekran" – indywidualność telewizyjna (1977)
• Nagroda Przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Telewizji I stopnia za cykl programów telewizyjnych propagujących kulturę słowa i muzyki wśród młodzieży (1977)
• Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (1982)
• "Wielki Splendor" – nagroda Teatru Polskiego Radia za kreacje radiowe (1994).

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Aleksander_Bardini

Zdj. http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/114653

---

Ciekawostki, anegdoty

Aleksander Bardini:

• A czy ja mam jakiś system? Staram się pamiętać o trzech sprawach: po pierwsze, że człowiek grający na scenie jest człowiekiem, będącym równocześnie instrumentem i wykonawcą. Druga sprawa, że student jest moim partnerem. Lecz indeks ma on, a nie ja. Ale nie wolno mi okłamywać go. Staram się mówić prawdę: nie raniąc i nie przechwalając. Jestem też zdania, że nauczyciela winno być stać na to, żeby się przyznać, ze nie jest wszechwiedzący. I ostatni punkt. Nie zabiegać o względy studentów, bo to jest klęska dla obu stron.

          Źródło: „Polityka”, 17 kwietnia 1976

• Bogactwo możliwości, jakie daje reżyserowi asemantyczna muzyka może bowiem jeszcze szerzej niż w dramacie pobudzić i ukierunkować realizatorów tego dzieła. Tylko bagatela – trzeba tej muzyki słuchać. I usłyszeć.

          Źródło: „Teatr” 1976, nr 3

O Aleksandrze Bardinim:

• Bardini umiał obsadzać. Niekiedy w sposób zaskakujący, wbrew tradycji i stereotypom. Jak Walczewskiego w roli Wierszynina.

          Autor: Andrzej Wanat, Źródło: Pochwała teatru, Warszawa 1997

• Był jednym z najmądrzejszych pedagogów. Uczył mówić, śpiewać, zachowywać się na scenie, a także myśleć.

          Autor: Andrzej Szczepkowski, Źródło:  „Gazeta Wyborcza” 1995, nr 177

• Jak to mówił Bardini, aktor najszczęśliwszy jest w momencie zmiany. Kiedy zmienia jeden teatr na drugi. A potem się zaczynają kłopoty.

          Autor: Ewa Dałkowska, Źródło: „Polska Dziennik Łódzki”, 7 października 2008

• Moimi majstrami byli m.in. Tadeusz Łomnicki, Aleksander Bardini, Zofia Mrozowska i inni wybitni ludzie teatru. Oni nie uczyli mnie artyzmu, lecz zawodu.

          Autor: Emilian Kamiński, W teatrze interesuje mnie synteza życia, Źródło: „Przegląd” nr 6/, 7 lutego 2011

• Oglądając jego dokonania aktorskie, zwłaszcza późne, miało się wszakże nieodparte wrażenie, iż aktor nie tyle kreuje rolę, ile użycza jej cząstkę samego siebie. Mówiąc innymi słowy indywidualność, prywatna, fascynująca osobowość Bardiniego, wchłaniała niejako postacie, które grał, upodobniała je do siebie – niezależnie od rozmaitości zadań aktorskich.

          Autor: Jacek Sieradzki,Źródło:  „Rzeczpospolita” 1995, nr 187

• Prace reżyserskie Bardiniego były fachowe, dojrzałe, ale akademickie – co w tym wypadku oznacza tyle, że je ceniono, acz rychło zapominano. Zbyt łatwo zapominano.

          Autor: Jacek Sieradzki, Źródło: „Rzeczpospolita” 1995, nr 187

• Rzadko kiedy tytuły akademickie dobrze przylegają do artystów. Zazwyczaj brzmią żartobliwie, jak przezwisko. Aleksander Bardini był wyjątkiem. Funkcjonował przede wszystkim jako profesor. Był najpierw nauczycielem, a dopiero później artystą.

          Autor: Krzysztof Zanussi, Źródło: „Tygodnik Powszechny”, 13 sierpnia 1995

• W dramacie pozostanie zwolennikiem reżyserii ukrytej, służącej aktorowi i autorowi. W operze zbuduje bogaty i różnorodny teatr wielu konwencji, od klasycznych (Cosi fan tutte Mozarta) po współczesne (Więzień Dallapiccoli napisany w technice dodekafonicznej). Podejmuje ciekawe próby odświeżenia tradycji operowej inscenizacji w sprawdzonych arcydziełach

          Autor: Barbara Osterloff, Źródło: „Teatr” 1995, nr 11

---

Galeria